Ustawa z (po)lotem

7 czerwca br. prezydent Bronisław Komorowski złożył swój podpis pod ustawą o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Zgodnie z tym aktem prawnym, do systemu włączona została działalność lotnicza.

Ustawa1 uchyla dotychczas obowiązujące regulacje prawne zawarte m.in. w Ustawie z 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji2 oraz w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z 27 lipca 2009 r. w sprawie rodzajów instalacji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji.

Głównym i jedynym gazem cieplarnianym, którego emisje zobligowani są ograniczyć operatorzy sektora lotnictwa cywilnego w ramach wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji, jest dwutlenek węgla (CO2).

Czy zmiany były konieczne?

Od 1 stycznia 2005 r. w Unii Europejskiej funkcjonuje system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), utworzony na mocy przepisów dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 października 2003 r., ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE. Jak wynika z uzasadnienia nowej ustawy, doświadczenia zebrane na przestrzeni pięciu lat funkcjonowania tego systemu i obowiązywania starej ustawy2 wskazały na konieczność doprecyzowania przepisów w zakresie implementacji dyrektywy 2003/87/WE.

Podkreślić trzeba, że zmieniła się również sama dyrektywa. Najpierw w październiku 2004 r. pojawiła się dyrektywa 2004/101/WE Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE, ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych protokołu z Kioto. Następnie w listopadzie 2008 r. uchwalono dyrektywę 2008/101/WE Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE w celu uwzględnienia działalności lotniczej w systemie handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie. Wreszcie w kwietniu 2009 r. pojawiła się dyrektywa 2009/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Wszystkie te zmiany wymagały implementacji do polskiego porządku prawnego.

Ustawa dokonała ponadto szeregu zmian w Ustawie z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji4, m.in. poprzez wprowadzenie definicji podwójnego liczenia redukcji emisji, czy zmiany zakresu zadań Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE).

Dotychczasowe doświadczenia związane z wykonaniem starej ustawy, jak również zmiany dyrektywy 2003/87/WE zmusiły polskiego ustawodawcę do znowelizowania przepisów regulujących kwestię handlu uprawnieniami do emisji, a także do transponowania do polskiego porządku prawnego nowych regulacji europejskich.

Cele ustawy

Celem ustawy jest stworzenie transparentnych regulacji, które dotyczą przede wszystkimzakwalifikowania instalacji do objęcia systememwłączenia do systemu operacji lotniczych, wykonywanych przez operatora statku powietrznego,zasad rozporządzania uprawnieniami do emisji,zasad zbywania uprawnień do emisji w drodze aukcji, a takżestworzenia efektywnego systemu sankcji zabezpieczających wykonywanie obowiązków wynikających z ustawy.

Ustawa zasadniczo reguluje funkcjonowanie systemu handlu uprawnieniami do emisji w obecnie trwającym okresie rozliczeniowym, tj. do 2012 r., jednak przewiduje również mechanizmy, które znajdą zastosowanie w kolejnym ośmioletnim okresie (2013-2020).

Do takich mechanizmów należy np. zbywanie części uprawnień w drodze aukcji.

Co się zmieni?

W systemie handlu uprawnieniami do emisji ustawa zmienia organ administrujący systemem. Dotychczas był nim Krajowy Administrator Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (KASHUE), którego kompetencje przejął istniejący już, a powołany w oparciu o przepisy ustawy z 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji – Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami. Nadzór nad wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji sprawuje niezmiennie minister środowiska.

Istotną zmianą jest również włączenie do systemu, obok energetyki i przemysłu, działalności lotniczej, co stanowi emanację obowiązku transpozycji przepisów dyrektywy 2008/101/WE. Zadaniem operatorów statków powietrznych jest ograniczenie wpływu ich działalności na szeroko pojęte zmiany klimatyczne. Głównym i jedynym gazem cieplarnianym, którego emisje zobligowani są ograniczyć operatorzy sektora lotnictwa cywilnego w ramach wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji, jest dwutlenek węgla (CO2).

Każdy operator statków powietrznych, który wykonał jakąkolwiek operację startu lub lądowania na terenie Unii Europejskiej, został przypisany do odpowiedniego państwa administrującego. Zasady przypisania oparto na następującym systemie: przypisanie do danego państwa członkowskiego następuje w przypadku posiadania przez operatora licencji na prowadzenie działalności wydanej w tym państwie członkowskim, a w pozostałych przypadkach, na podstawie największej szacunkowej emisji dwutlenku węgla pochodzącej z lotów wykonywanych w roku bazowym. Komisja Europejska 29 stycznia 2010 r. opublikowała listę operatorów statków powietrznych wraz z przypisanymi państwami administrującymi. Lista ta zawarta jest również w Rozporządzeniu Komisji Europejskiej z 28 stycznia 2010 r. Do Polski przypisano łącznie 14 operatorów.

Podkreślić należy, że uprawnienia właściwe do rozliczania emisji lotniczych możliwe są do wykorzystania jedynie przez operatorów lotniczych i nie przysługują innym podmiotom (instalacjom emitującym gazy cieplarniane). Jednocześnie pozostałe rodzaje uprawnień (EUA, CER, EUR) także są odpowiednie do rozliczenia emisji lotniczych. Fakt, że operatorzy lotniczy mogą wykorzystywać wszystkie uprawnienia, zaś inne podmioty ograniczone są do uprawnień wydawanych dotychczas, niewątpliwie spowoduje wygenerowanie w przyszłości dodatkowego popytu na rynku uprawnień do emisji.

Ustawa, w ślad za dyrektywą, ustanawia grupę lotów, które nie są objęte EU ETS. Należą do nich m.in. loty mające na celu przewóz wyłącznie szefów państw, rządów, państw innych niż członkowskie, podczas oficjalnych misji, loty wojskowe, służby celnej i policji, loty poszukiwawczo-ratownicze, przeciwpożarowe, gaśnicze, ratownicze oraz z pomocą humanitarną, a także loty kończące się na tym samym lotnisku, na którym się rozpoczęły (jeśli nie było międzylądowania). Ponadto EU ETS nie obejmuje lotów szkoleniowych, wyłącznie w celu uzyskania uprawnień lub licencji (jeśli nie są wykorzystywane do przewozu lub przebazowania maszyny), lotów wykonywanych wyłącznie w celu przeprowadzenia badań naukowych, testów lub certyfikacji, lotów maszyn o maksymalnej masie startowej poniżej 5700 kg raz lotów realizowanych przez operatora, który emituje rocznie nie więcej niż 10 000 Mg CO2 lub wykonuje mniej niż 243 loty w jednym okresie przez trzy kolejne czteromiesięczne okresy (średnio mniej niż dwa loty dziennie).

Obowiązki operatorów

Analizując zapisy nowej ustawy, należy również zwrócić uwagę na szereg obowiązków, które ustawodawca nakłada na podmioty objęte jej regulacjami. I tak, w terminie 60 dni od wejścia w życie tego aktu prawnego prowadzący instalacje są zobowiązani do wystąpienia z wnioskami o zmianę zezwoleń i zatwierdzeń planów monitorowania wielkości emisji. Obowiązek ten nie dotyczy jednak wszystkich podmiotów. Wyłączoną grupę stanowią ci, którzy posiadają już zezwolenia odpowiadające wymaganiom ustawy.

Operatorzy statków powietrznych, którzy wykonywali operacje lotnicze w 2010 r., zobowiązani są do niezwłocznego przedłożenia KOBiZE danych o wielkości emisji za ten rok, zaś w terminie 30 dni od wejścia w życie ustawy do złożenia wniosków o zatwierdzenie planów monitorowania. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z art. 97 ustawy, weszła ona w życie w terminie siedmiu dni od dnia jej publikacji, a zatem vacatio legis dawało niewiele czasu na przygotowania do podjęcia odpowiednich działań.

Operatorzy zainteresowani otrzymaniem bezpłatnych przydziałów uprawnień do emisji obejmujących działalność lotniczą na okresy rozpoczynające się 1 stycznia 2012 r. i 1 stycznia 2013 r., zobowiązani są do złożenia do ministra środowiska wniosków o przyznanie takich uprawnień.

Z uwagi na to, iż ustawa rozszerza katalog rodzajów instalacji (stacjonarnych) objętych systemem, prowadzący instalacje nieobjęte nim w obecnym okresie rozliczeniowym (2008-2012), które będą nim objęte od 2013 r., byli zobowiązani do uzyskania zezwoleń w terminie do 30 czerwca br.

Ustawa o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych z kwietnia bieżącego roku wprowadza do polskiego porządku prawnego przepisy dyrektyw regulujących kwestię europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji, które w toku pracy tego systemu ewoluowały na przestrzeni ostatnich kilku lat. Zwraca uwagę kwestia włączenia do EU ETS operatorów lotniczych. Podkreślić jednak należy, że ustawa reguluje w największej mierze okres rozliczeniowy, który skończy się wraz z nadejściem 2013 r., a zatem już za półtora roku. Już teraz przedsiębiorcy powinni zastanawiać się nad odpowiedziami na pytania, co po 2012 r. i jak będzie wyglądał system w okresie rozliczeniowym 2013-2020? Im wcześniej poznamy odpowiedzi, tym więcej czasu zostanie na przygotowania.

Źródła

1. Ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (DzU z 2011 r. nr 122, poz. 695).

2. Ustawa z 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji(DzU z 2004 r. nr 281, poz. 2784).

3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 27 lipca 2009 r. w sprawie rodzajów instalacji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji (DzU z 2009 nr 136, poz. 1120).

4. Ustawa z 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (DzU z 2009 r. nr 130, poz. 1070).

Maciej Jóźwiak, adwokat, Wierzbowski Eversheds

Opublikowano: Ecomanager Numer 9/2011 (18)

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *