Ustawa efektywna energetycznie

Pod koniec kwietnia br. prezydent podpisał ustawę o efektywności energetycznej, która ma poprawić wykorzystanie energii w przedsiębiorstwach oraz promować innowacyjne technologie, zmniejszające szkodliwe oddziaływanie sektora energetycznego na środowisko.

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej1 jest jednym z najmłodszych aktów prawnych, odnoszących się do zagadnień z zakresu ochrony środowiska. Stanowi ona bezpośrednie wypełnienie postanowień dyrektywy 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/76/EWG2.

W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że Polska dokonała dużego postępu w dziedzinie poprawy efektywności energetycznej. Według danych GUS energochłonność PKB (wg kursu euro) w ciągu ostatnich dziesięciu lat spadła o prawie 30%. W 1998 r. wynosiła 0,561 kgoe/euro00, a w 2008 r. – 0,383 kgoe/euro00. Niemniej w dalszym ciągu efektywność polskiej gospodarki, liczona jako PKB (wg kursu euro) na jednostkę energii, jest dwa razy niższa od średniej europejskiej. Ustawa ma zatem na celu stworzenie mechanizmów zachęcających do podjęcia działań na rzecz poprawy efektywności energetycznej, w tym oszczędności energii.

Ustawa określa krajowy cel w zakresie oszczędnego gospodarowania energią, zadania jednostek sektora publicznego w obszarze efektywności energetycznej, zasady uzyskania i umorzenia świadectw efektywności energetycznej, a także zasady sporządzania audytu efektywności energetycznej oraz uzyskania uprawnień audytora efektywności energetycznej.

Jej przepisy stosuje się do przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, realizowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kluczowym w zakresie tytułu i zakresu ustawy pojęciem jest więc efektywność energetyczna. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 1, jest to stosunek uzyskanej wielkości efektu użytkowego danego obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, w typowych warunkach ich użytkowania lub eksploatacji, do ilości zużycia energii przez ten obiekt, urządzenie techniczne lub instalację, niezbędnej do uzyskania tego efektu.

Przepisów ustawy nie stosuje się do urządzeń technicznych i instalacji używanych wyłącznie w celach wojskowych oraz instalacji objętych systemem handlu uprawnieniami do emisji w rozumieniu Ustawy z 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji3, z wyjątkiem urządzeń potrzeb własnych.

23

Cel krajowy

W ustawie (art. 4) określono krajowy cel w zakresie oszczędnego gospodarowania energią. Przyjęto, że do 2016 r. mają zostać uzyskane oszczędności energii finalnej w ilości nie mniejszej niż 9% średniego krajowego zużycia tej energii w ciągu roku, przy czym uśrednienie obejmuje lata 2001-2005. Pojęcie energii finalnej dotyczy energii lub paliw w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne4, z wyłączeniem paliw lotniczych i paliw w zbiornikach morskich, zużytych przez odbiorcę końcowego.

Podstawowym instrumentem służącym realizacji celu krajowego ma być Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej. Co trzy lata, do 15 maja danego roku, sporządza go minister właściwy do spraw gospodarki, a następnie przedstawia do zatwierdzenia Radzie Ministrów (okres do 31 grudnia 2016 r.).

Krajowy plan działań dotyczący efektywności energetycznej zawiera w szczególności opis planowanych programów poprawy efektywności energetycznej, określających działania mające na celu poprawę efektywności energetycznej oraz przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej w poszczególnych sektorach gospodarki, niezbędnych dla realizacji krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią. Ponadto w planie ma być zamieszczona analiza i ocena wykonania krajowego planu działań za poprzedni okres, a także informacje o postępie w realizacji krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią i podjętych działaniach mających na celu usunięcie przeszkód w realizacji krajowego celu w ramach oszczędnego gospodarowania energią.

Plan realizują ministrowie kierujący działami administracji rządowej w rozumieniu Ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej5 oraz wojewodowie. Składają oni roczne sprawozdania z realizacji krajowego planu. Na ich podstawie minister właściwy do spraw gospodarki sporządza co dwa lata i przedstawia Radzie Ministrów do zatwierdzenia raport, zawierający w szczególności informacje dotyczące realizacji krajowego celu oraz planu wraz z oceną i wnioskami z realizacji.

Zgodnie z ustawą do zapewnienia efektywności energetycznej zobowiązany będzie również sektor publiczny (rozdział 3). Jednostką sektora publicznego jest podmiot sektora finansów publicznych, o którym mowa w art. 9 Ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych6. Jednostki takie muszą stosować co najmniej dwa z kilku środków poprawy efektywności energetycznej, proponowanych w ustawie (patrz ramka). Jednostka sektora publicznego informuje o stosowanych środkach na swojej stronie internetowej lub w inny sposób, zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości.

Środki poprawy efektywności energetycznej:

· umowa, której przedmiotem jest realizacja i finansowanie przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej,

· nabycie nowego urządzenia, instalacji lub pojazdu, charakteryzujących się niskim zużyciem energii oraz niskimi kosztami eksploatacji,

· wymiana eksploatowanego urządzenia, instalacji lub pojazdu na urządzenie, instalację lub pojazd, o których mowa w pkt 2 albo ich modernizacja,

· nabycie lub wynajęcie efektywnych energetycznie budynków lub ich części albo przebudowa lub remont użytkowanych budynków, w tym realizacja przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w rozumieniu Ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów7,

· sporządzenie audytu energetycznego w rozumieniu Ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów eksploatowanych budynków w rozumieniu ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane8, o powierzchni użytkowej powyżej 500 m2, których jednostka sektora publicznego jest właścicielem lub zarządcą.

Białe certyfikaty

Ustawa określa także zasady uzyskania i umorzenia świadectw efektywności energetycznej, czyli tzw. białych certyfikatów. Obowiązek ich uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki (URE) lub zapłaty opłaty zastępczej ciąży na przedsiębiorstwie energetycznym, sprzedającym energię elektryczną, ciepło lub gaz ziemny odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zobligowani są do tego również odbiorcy końcowi, będący członkami giełdy towarowej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych9, w odniesieniu do transakcji zawieranych we własnym imieniu na giełdzie towarowej, a także towarowy dom maklerski lub dom maklerski, o których mowa w art. 2 pkt 8 i 9 ustawy9, w odniesieniu do transakcji realizowanych na giełdzie towarowej na zlecenie odbiorców końcowych.

Obowiązek uzyskania i przedstawienia do umorzenia prezesowi URE świadectw efektywności energetycznej nie dotyczy przedsiębiorstw energetycznych sprzedających ciepło odbiorcom końcowym, przyłączonym do sieci na terytorium Polski, jeżeli łączna wielkość mocy zamówionej przez tych odbiorców nie przekracza 5 MW.

Możliwe jest też wykorzystanie przez przedsiębiorstwo energetyczne oświadczeń złożonych mu przez odbiorców końcowych. Odbiorca, który w roku poprzedzającym rok realizacji obowiązku zużył nie mniej niż 400 GWh energii elektrycznej, i dla którego udział kosztu energii elektrycznej w wartości produkcji jest nie mniejszy niż 15%, a który zakończył nie wcześniej niż 1 stycznia 2011 r. przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej, które nie dotyczy instalacji objętych systemem handlu uprawnieniami do emisji, ograniczając zużycie energii elektrycznej w przeliczeniu na wielkość produkcji, o nie mniej niż 1% rocznie w stosunku do średniej jego wielkości z lat 2008-2010, przedstawia jednemu przedsiębiorstwu energetycznemu sprzedającemu temu odbiorcy energię elektryczną oświadczenie o zrealizowaniu inwestycji służącej poprawie efektywności energetycznej wraz z audytem potwierdzającym osiągniętą oszczędność energii.

Wybór w drodze przetargu

Prezes URE dokonuje wyboru przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, za które można uzyskać świadectwa efektywności energetycznej. W tym celu, co najmniej raz w roku, ogłasza, organizuje i przeprowadza przetarg. Realizuje się go oddzielnie dla trzech kategorii przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej. Należą do nich te działania, które doprowadziły do zwiększenia oszczędności energii przez odbiorców końcowych, zwiększenia oszczędności energii przez urządzenia potrzeb własnych lub zmniejszenia strat energii elektrycznej, ciepła lub gazu ziemnego w przesyle lub dystrybucji.

Poprawie efektywności energetycznej służą w szczególności przedsięwzięcia polegające na izolacji instalacji przemysłowych, przebudowie lub remoncie budynków, a także modernizacji: urządzeń przeznaczonych do użytku domowego, oświetlenia, urządzeń potrzeb własnych, urządzeń i instalacji wykorzystywanych w procesach przemysłowych, a także lokalnych sieci ciepłowniczych i źródeł ciepła. Ponadto podnoszeniu efektywności energetycznej służą inwestycje mające na celu odzysk energii w procesach przemysłowych, ograniczenie przepływów mocy biernej, strat sieciowych w ciągach liniowych i transformatorach oraz zastosowanie do ogrzewania lub chłodzenia obiektów energii wytwarzanej we własnych lub przyłączonych do sieci odnawialnych źródłach energii, ciepła użytkowego w kogeneracji albo ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych.

Szczegółowy wykaz przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej ogłasza minister gospodarki w drodze obwieszczenia w dzienniku „Monitor Polski”.

Do przetargu może być zgłoszone przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej, w wyniku którego uzyskuje się oszczędność energii w ilości stanowiącej równowartość co najmniej 10 toe średnio w ciągu roku albo przedsięwzięcia tego samego rodzaju służące poprawie efektywności energetycznej, w wyniku których uzyskuje się łączną oszczędność energii w ilości stanowiącej równowartość co najmniej 10 toe średnio w ciągu roku. Nie może być do niego natomiast zgłoszone przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej zakończone przed 1 stycznia 2011 r. oraz to, na którego realizację przyznano premię termomodernizacyjną, o której mowa w art. 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów, albo uzyskano środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej lub budżetu państwa.

W przetargu może uczestniczyć jedynie podmiot, który przedłoży prezesowi URE prawidłowo wypełnioną deklarację przetargową wraz z audytem efektywności energetycznej, sporządzonym dla przedsięwzięcia lub przedsięwzięć tego samego rodzaju, służących poprawie efektywności energetycznej określonych w tej deklaracji.

Dla wygranych

Przetarg wygrywają te podmioty, które zadeklarowały akceptowalną, zgodnie ze wzorem określonym w ustawie, wartość efektu energetycznego. Prezes URE wydaje im świadectwo efektywności energetycznej, które jest potwierdzeniem deklarowanej oszczędności energii, wynikającej z przedsięwzięcia lub przedsięwzięć tego samego rodzaju, służących poprawie efektywności energetycznej, przez podmiot, który wygrał przetarg.

Podmiot, który otrzymał świadectwo, jest zobowiązany po zrealizowaniu przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej do sporządzenia audytu efektywności energetycznej, potwierdzającego oszczędność energii uzyskaną w wyniku inwestycji, w ilości określonej w deklaracji przetargowej. Audyt zdefiniowano jako opracowanie zawierające analizę zużycia energii oraz określające stan techniczny obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, zawierające wykaz przedsięwzięć, służących poprawie efektywności energetycznej tych obiektów, urządzeń lub instalacji, a także ocenę ich opłacalności ekonomicznej i możliwej do uzyskania oszczędności energii.

Nie jest wymagane wykonanie audytu dla zrealizowanego przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej, w związku z którym zadeklarowano osiągnięcie oszczędności energii w ilości nieprzekraczającej równowartości 100 toe średnio w ciągu roku.

O zakończeniu przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej należy poinformować Prezesa URE w ciągu 30 dni. Do zawiadomienia należy dołączyć: oświadczenie potwierdzające zgodność zrealizowanego przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej z deklaracją przetargową oraz audyt efektywności energetycznej w przypadku, gdy jest on wymagany.

Podmiot, który nie zawiadomił prezesa URE o zakończeniu przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej lub, zawiadamiając, udzielił nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji o jego zrealizowaniu, a także w przypadku negatywnej weryfikacji oszczędności energii, przez pięć lat od dnia, w którym przedsięwzięcie to powinno być zrealizowane, nie może brać udziału w przetargu.

Audyt i kary

Zasady sporządzania audytu efektywności energetycznej oraz uzyskania uprawnień audytora efektywności energetycznej zawarto w rozdziale 5. Zgodnie z art. 28 audyt powinien zawierać m.in. kartę audytu efektywności energetycznej, oznaczenie miejsca lokalizacji przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej, ocenę stanu technicznego oraz analizę zużycia energii obiektu, urządzenia technicznego lub instalacji, a także ocenę efektów uzyskanych w wyniku realizacji przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej, w tym w szczególności wartość osiągniętej oszczędności energii. W ustawie określono także wymagania kwalifikacyjne, odnośnie osób sporządzających audyt.

Za niewykonanie szczegółowych obowiązków wynikających z przepisów ustawy (m.in. niedopełnienie obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia prezesowi URE świadectwa efektywności energetycznej lub nieuiszczenie opłaty zastępczej) są naliczane kary pieniężne. Stanowią one przychód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Ustawa obowiązuje do 31 grudnia 2016 r., choć niektóre jej przepisy stracą moc w ciągu 2016 r. Wiąże się to z takim okresem obowiązywania będącej jej podstawą dyrektywy.

Źródła:

1. Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (DzU z 2011 r. nr 94, poz. 551).

2. Dyrektywa 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/76/EWG (Dz.Urz. WE L 114 z 27 kwietnia 2006 r.).

3. Ustawa z 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji (DzU z 2004 r. nr 281, poz. 2784, z późn. zm.).

4. Ustawa z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (DzU z 2006 r. nr 89, poz. 625, z późn. zm.).

5. Ustawa z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (DzU z 2007 r. nr 65, poz. 437, z późn. zm.).

6. Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (DzU nr 157, poz. 1240, z późn. zm.).

7. Ustawa z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów(DzU z 2008 r. nr 223, poz. 1459, z późn. zm.).

8. Ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (DzU z 2010 r. nr 243, poz. 1623, z późn. zm.).

9. Ustawa z 26 października 2000 r. o giełdach towarowych(DzU z 2010 r. nr 48, poz. 284, z późn. zm.).

Z. Bukowski

dr hab. Zbigniew Bukowski, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, wspólnik w kancelarii Jendrośka, Jerzmański, Bar& Wspólnicy. Prawo gospodarcze i ochrony środowiska

Opublikowano: Ecomanager Numer 6/2011 (15)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *