Unijne wsparcie zarządzania środowiskowego

11 kwietnia br. rusza nabór wniosków o dofinansowanie w ramach działania 4.1. Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie można uzyskać m.in. na projekty z zakresu systemów zarządzania środowiskowego oraz na działania związane z uzyskaniem ekoznaków dla produktów.

Ograniczanie negatywnego wpływu istniejącej działalności przemysłowej na środowisko i dostosowanie przedsiębiorstw do wymogów prawa wspólnotowego to główne cele czwartej osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POiIŚ)1. Finansowane są z niej przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska. W jej ramach wspiera się zarówno działania inwestycyjne, jak i nieinwestycyjne, projekty z zakresu racjonalizacji gospodarki odpadami w przedsiębiorstwach oraz wdrażania najlepszych dostępnych technik (BAT).

Systemy środowiskowe i ekoznaki

Jednym z celów działania 4.1 jest rozpowszechnienie systemów zarządzania środowiskowego, objętych certyfikacją. Dlaczego warto skorzystać z takiej dotacji? Przede wszystkim dlatego, że w przedsiębiorstwach, które deklarują i pragną wykazać, że podchodzą do ochrony środowiska poważnie i są gotowe na zmniejszanie swojego oddziaływania na środowisko, oczywistym działaniem staje się wdrożenie systemu zarządzania środowiskiem. Powodów jest jednak więcej. Z jednej strony są to zaostrzające się przepisy prawne dotyczące korzystania ze środowiska (wzrost wysokości kar za nieprzestrzeganie prawa środowiskowego oraz coraz skuteczniejsze ich egzekwowanie), z drugiej – tworzenie pozytywnego wizerunku przedsiębiorstwa w otoczeniu. Jednocześnie rośnie poziom świadomości ekologicznej społeczeństwa, czego konsekwencją jest chęć zachowania środowiska naturalnego w jak najlepszym stanie dla przyszłych pokoleń. W tej grupie osób są też dostawcy i klienci przedsiębiorstwa, którzy coraz wnikliwiej patrzą na wpływ działalności firmy i jej wyrobów na środowisko.

Najpopularniejszymi standardami, które definiują wymagania odnośnie systemów środowiskowych są obecnie: ISO 14001:2004 (ang. Environmental Management Systems – EMS), czyli System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ), EMAS (ang. Eco Management and Audit Scheme), czyli System Ekozarządzania i Audytu oraz FSC – System Certyfikacji Kontroli Pochodzenia Produktu oraz Gospodarki Leśnej.

Działanie 4.1 finansuje także projekty wdrażające certyfikowane ekoznaki, czyli znaki informujące konsumenta o oddziaływaniu produktu na środowisko, umieszczane na etykiecie. Przekazują one informacje o tym, że np. produkt został wykonany z troską o środowisko, a przy jego produkcji nie doszło do skażenia wody, gleby lub powietrza. Zwykle też wyrób lub jego części nadają się do powtórnego przetworzenia. Systemy certyfikacji ekologicznej, których zewnętrznym efektem są ekoznaki, zyskują coraz większą popularność, mimo że większość z nich jest stworzona przez instytucje pozarządowe, a ich stosowanie całkowicie dobrowolne. Z jednej strony to wzrastająca świadomość ekologiczna przedsiębiorców skłania ich do podejmowania działań proekologicznych, a z drugiej – konsument, wybierając produkt z ekoznakiem, wnosi swój udział w ochronę przyrody. Polscy producenci, pragnący eksportować na wymagające rynki światowe, muszą dostosować się do istniejących na nich trendów. Ekoznak jest elementem skutecznej strategii promocyjnej, tworzącej pozytywny wizerunek firmy dbającej o środowisko naturalne.

Jakie projekty?

W ramach działania 4.1. POIiŚ wsparcie udzielane będzie na działania nieinwestycyjne: wprowadzanie systemów zarządzania środowiskowego ISO 14001 i systemu EMAS oraz certyfikowanych ekoznaków, przyznawanych w oparciu o ekologiczne kryteria atestacji. Beneficjenci otrzymają dofinansowanie na zakończone rzeczowo projekty,czyli takie, wwyniku których wnioskodawca uzyskał certyfikat lub został zarejestrowany w systemie.

Dotacja z Unii Europejskiej pozwoli na sfinansowanie wykonania audytu niezbędnego do uzyskania certyfikatu lub dokonania rejestracji, pokrycia opłat z tym związanych oraz kosztów doradztwa. W szczególności do kosztów kwalifikowalnych projektu można zaliczyć badanie oceny funkcjonowania przedsiębiorstwa w celu określenia możliwości wdrożenia systemu zarządzania środowiskowego, usługi doradcze, ekspertyzy oraz szkolenia, związane z wdrożeniem tego systemu, a także opracowanie niezbędnej dokumentacji. Unia Europejska sfinansuje także przeprowadzenie audytów i weryfikacji związanych z procedurą przyznawania certyfikatu systemu zarządzania środowiskowego oraz rejestrację przedsiębiorstwa w systemie ekozarządzania i audytu (EMAS). Dotację można przeznaczyć też na przygotowanie i publikację deklaracji środowiskowej oraz materiałów informacyjnych wymaganych od przedsiębiorstw zarejestrowanych w systemie EMAS.

Podobne działania można sfinansować za pomocą dotacji unijnej podczas ubiegania się przedsiębiorstwa o ekoznakowanie. Do kosztów kwalifikowalnych zalicza się przeprowadzenie badań i audytów niezbędnych dla uzyskania certyfikowanych oznakowań ekologicznych dla produktów przyjaznych środowisku, opracowanie dokumentacji (w tym raportów z badań oraz innych niezbędnych informacji, składanych w jednostce przyznającej oznakowania) oraz opłaty związane z uzyskaniem certyfikowanych oznakowań ekologicznych uiszczonych na rzecz jednostki przyznającej oznakowania.

Wysokość wsparcia

Unia Europejska dofinansuje połowę kosztów kwalifikowalnych przedsięwzięcia. Pozostałą część przedsiębiorca jest zobowiązany pokryć ze środków własnych lub kredytu. Maksymalna kwota dofinansowania dla przedsiębiorstwa wynosi 400 tys. zł.

Oznacza to, że aby dostać dofinansowanie w wysokości 50%, suma wszystkich wydatków kwalifikowalnych musi wynosić 800 tys. zł. Jeśli koszty realizacji projektu będą wyższe – przedsiębiorca otrzyma 400 tys. zł, a wartość procentowa wsparcia zmniejszy się. Jeśli koszty będą niższe – przedsiębiorca otrzyma 50%, ale będzie to odpowiednio mniej niż 400 tys. zł.

Dla dużych przedsiębiorstw, czyli takich, które zatrudniają ponad 250 pracowników, a ich roczny obrót przekroczył równowartość 50 mln euro w złotówkach (lub suma bilansowa wynosiła więcej niż równowartość 43 mln euro w złotówkach), nie został określony minimalny poziom dofinansowania. Dla małych firm (w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrachunkowych zatrudniających średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz osiągających roczny obrót netto nieprzekraczający równowartości w złotych 10 mln euro lub suma aktywów ich bilansu, sporządzonego na koniec jednego z tych lat, nie przekroczyła równowartości w złotych 10 mln euro) oraz średnich przedsiębiorców (w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrachunkowych zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto nieprzekraczający równowartości w złotych 50 mln euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyła równowartości w złotych 43 mln euro) minimalna wartość dofinansowania zależna jest od województwa, w którym podmiot jest zarejestrowany. Dla przedsiębiorców z województw: dolnośląskiego, kujawsko-pomorskiego, lubelskiego, lubuskiego, łódzkiego, małopolskiego, pomorskiego, śląskiego i zachodniopomorskiego wartość całkowita projektu nie może być niższa niż 8 mln zł. W przypadku pozostałych województw nie określono minimalnej wartości całkowitej projektu.

O czym należy pamiętać…

Przed rozpoczęciem pisania wniosku o dofinansowanie, warto wziąć pod uwagę kilka istotnych kwestii. Przede wszystkim trzeba pamiętać o tym, że może być ono przyznane jedynie na projekty zakończone (potwierdzone uzyskanym certyfikatem). Jeżeli przedsiębiorca podejmie kroki w celu uzyskania certyfikatu, ale w efekcie go nie dostanie – nie otrzyma refundacji poniesionych kosztów. Ponadto projekty polegające na recertyfikacji systemu zarządzania środowiskowego, rozumianej jako przedłużenie ważności posiadanego już certyfikatu, nie kwalifikują się do wsparcia w ramach działania 4.1. Warto wziąć też pod uwagę sposób, w jakim potwierdzane są płatności związane z realizacją projektu, gdyż refundowane mogą być jedynie wydatki dotyczące usług zewnętrznych, potwierdzonych fakturami lub innymi stosownymi dokumentami.

Przedsiębiorcy planujący wdrożenie systemu EMAS powinni dodatkowo pamiętać o tym, że wydatki kwalifikowane związane z wdrożeniem tego systemu obejmują zarówno koszty uzyskania certyfikatu, jak i publikacji deklaracji środowiskowej. Ponadto data zakończenia projektu może być późniejsza niż uzyskanie certyfikatu, gdy przedsiębiorca po dniu uzyskania certyfikatu ponosi koszty związane z publikacją deklaracji środowiskowej lub innych materiałów informacyjnych, wymaganych od przedsiębiorstw zarejestrowanych w systemie EMAS. W takim przypadku za dzień zakończenia projektu uznaje się datę poniesienia wydatku na publikację deklaracji środowiskowej lub materiałów informacyjnych. Jednak wydatek nie może nastąpić później niż dwa miesiące od uzyskania certyfikatu EMAS.

Ocena wniosków

Ocena wniosków odbywa się zgodnie z kolejnością zgłoszeń do wyczerpania środków przeznaczonych na turę aplikacyjną. Pierwszym etapem jest ocena formalna, w czasie której sprawdza się spełnienie 11 kryteriów dopuszczających dokumenty do dalszej oceny.

Najpierw sprawdza się terminowość złożenia wniosku, a następnie to, czy złożono go na obowiązującym formularzu, wypełniono w języku polskim, a czas realizacji projektu w nim opisany jest zgodny z okresem programowym (realizacja projektu musi zakończyć się w 2015 r.). W dalszej kolejności oceniana jest kompletność wniosku, w tym m.in. wymagana liczba egzemplarzy, obecność wszystkich stron, uzupełnienie wymaganych pól, poprawność wyliczeń arytmetycznych. Sprawdza się także tożsamość jego wersji papierowej i elektronicznej oraz to, czy jest podpisany przez osobę upoważnioną oraz opatrzony pieczęcią wnioskodawcy. Bada się także kompletność załączników oraz zgodność projektu z Programem Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko. Ponadto sprawdza się, czy wnioskodawca nie podlega wykluczeniu z ubiegania się o dofinansowanie oraz czy projekt kwalifikuje się do objęcia pomocą publiczną. Na zakończenie oceny formalnej weryfikowane jest uzyskanie przez beneficjenta certyfikatu środowiskowego lub ekoznaku oraz gotowość insytucjonalno-organizacyjna projektu w obszarze zawierania umów. W zakresie tego ostatniego kryterium analizuje się, czy beneficjent posiada właściwe procedury (tryb postępowania) w obszarze zawierania umów dla zadań związanych z projektem. W przypadku projektów zakończonych przed złożeniem wniosku o dofinansowanie należy przedstawić procedury, zgodnie z którymi beneficjent zawierał umowy dla zadań związanych z projektem.

Dofinansowanie uzyskają wszystkie wnioski, które spełnią wymienione kryteria oceny projektów. W bieżącym roku przewidziane są dwie tury aplikacyjne. Pierwsza rozpocznie się 11 kwietnia i potrwa do 26 kwietnia. Zakończenie oceny wniosków zaplanowano na 30 czerwca. Drugi konkurs uzależniony jest od środków, jakie pozostaną do dyspozycji po pierwszej turze aplikacyjnej. Jeśli będzie ich wystarczająco dużo, to nabór potrwa od 3 do 18 października br. Wtedy wnioski powinny zostać ocenione do końca roku.

Korzyści

Wspieranie upowszechnienia dobrowolnych systemów zarządzania środowiskowego i ekoznaków w przedsiębiorstwach ma na celu ograniczenie ujemnych skutków oddziaływania gospodarki na środowisko. Systemy zarządzania środowiskowego gwarantują przestrzeganie norm ochrony środowiska oraz minimalizowanie negatywnego oddziaływania przedsiębiorstwa na środowisko przy racjonalnym wykorzystaniu zasobów naturalnych. Dzięki nim firmy redukują ilość wytwarzanych zanieczyszczeń i odpadów. Zmniejszą się jednocześnie koszty energii, usuwania odpadów oraz opłaty za korzystanie ze środowiska. Systemy zarządzania środowiskowego powodują, że nacisk położony jest na zapobieganie, a nie na działania korygujące, co przekłada się na obniżenie ryzyka środowiskowego.

Usprawnienia systemów zarządzania środowiskowego przyniosą przedsiębiorstwom efekty ekonomiczne oraz promocyjne. Zwiększy się konkurencyjność firmy, a zyska ona również w oczach potencjalnych klientów i kontrahentów. Poprawa wizerunku przedsiębiorstwa nastąpi także na płaszczyźnie CSR (ang. Corporate Social Responsibility), gdyż będzie ono postrzegane jako bardziej odpowiedzialne społecznie. W dalszej kolejności nastąpi uporządkowanie stanu formalnoprawnego w firmie, a dzięki spełnieniu prawnych wymagań łatwiej będzie uzyskać niezbędne pozwolenia czy zatwierdzenia w toku dalszej działalności. Niewątpliwą korzyścią dla przedsiębiorstwa stanie się lepsza współpraca i stosunki ze społeczeństwem, władzami oraz jednostkami kontrolującymi.

Kontrola projektów

Każda inwestycja realizowana z pieniędzy Unii Europejskiej podlega szczegółowej kontroli. Beneficjenta dotacji unijnej najbardziej interesuje kontrola dotycząca projektów. Składa się ona z kilku części.

Pierwszym etapem jest kontrola procedur zawierania umów dla zadań objętych projektem. Ich istotę stanowi sprawdzenie prawidłowości przeprowadzenia procedur określonych w umowie o dofinansowanie projektu. Następnie odbywają się kontrole projektów na miejscu, które weryfikują prawidłowość ich realizacji. Sprawdzane jest to, czy informacje dotyczące projektu oraz poniesionych wydatków, które są przez beneficjenta przedstawiane we wniosku o płatność, są zgodne ze stanem rzeczywistym. W dalszej kolejności kontrolowana jest prawidłowość przygotowania wniosków o płatność. Prowadzi się ją przede wszystkim w oparciu o dokumenty załączone do wniosku o płatność.

Kontrola na zakończenie realizacji projektu przeprowadzana jest po złożeniu wniosku o płatność końcową. Jest ona obowiązkowa i tylko jej pozytywny wynik umożliwi otrzymanie płatności końcowej. Polega ona na weryfikacji wniosku o płatność końcową, sprawdzeniu kompletności całej dokumentacji związanej z realizacją projektu i fakultatywnie obejmuje kontrolę na miejscu realizacji projektu.

Nieco inaczej przebiegają kontrole projektów zaawansowanych finansowo lub zakończonych przed podpisaniem umowy o dofinansowanie, a takie właśnie projekty mogą otrzymać dofinansowanie w ramach działania 4.1. Celem kontroli takich projektów, jest upewnienie się, czy projekt przed podpisaniem umowy o dofinansowanie był realizowany zgodnie z zasadami obowiązującymi w ramach programu. Obejmuje ona zarówno weryfikację dokumentów, jak również – gdy zaawansowanie wynosi co najmniej 50% całkowitej kwoty wydatków wskazanej we wniosku o dofinansowanie – kontrolę na miejscu. Jest to niezbędne do podpisania umowy o dofinansowanie.

Aby zakończyć projekt, należy nie tylko ponieść wszystkie wydatki, ale trzeba przedsięwzięcie także rozliczyć. Polega to na przedstawieniu do akceptacji wniosku o płatność końcową, którego bardzo ważną częścią jest sprawozdanie z projektu. Sprawdza się także, czy został on wykonany w sposób zgodny z umową.

Każdy projekt współfinansowany ze środków funduszy europejskich w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko musi zachować trwałość przez okres pięciu lat.

„Trwałość projektu” rozumiana jest jako niepoddanie projektu tzw. znaczącej modyfikacji, czyli takiej, która ma wpływ na charakter lub warunki jego realizacji bądź powoduje uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny i wynika ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury lub z zaprzestania działalności produkcyjnej.

Źródło:

1. www.pois.nfosigw.gov.pl

Adriana Zalewska, analityk, DC Consultant Centrum Analiz i Ekspertyz Ekonomicznych

Opublikowano: Ecomanager Numer 4/2011 (13)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *