System aukcji w Polsce – wyzwania

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z 5 czerwca 2009 r., ustanawia aukcję jako podstawową metodę rozdziału uprawnień do emisji. Począwszy od III okresu wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (tzw. system EU ETS), wszystkie uprawnienia, które nie zostaną przydzielone bezpłatnie, będą sprzedawane w drodze aukcji.

Przyszła aukcja uprawnień do emisji ma funkcjonować w oparciu o zasady ujęte w dyrektywie 2009/29/WE. Zgodnie z tym aktem prawnym, ma być ona otwarta, niedyskryminująca, transparentna, zharmonizowana i kosztowo efektywna. Wszystkie szczegółowe przepisy dotyczące poszczególnych aspektów technicznych sprzedaży uprawnień w drodze aukcji reguluje rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 1031/20101.

Przebieg pojedynczej sesji aukcyjnej Źródło opracowanie własne

Przebieg pojedynczej sesji aukcyjnej Źródło opracowanie własne

Platformy aukcyjne

Po długich negocjacjach ustalono, że aukcja uprawnień do emisji dla okresu 2013-2020 odbędzie się na jednej ogólnoeuropejskiej platformie aukcyjnej oraz na trzech platformach krajowych (polskiej, niemieckiej i brytyjskiej). Operator każdej z nich musi zostać wybrany w drodze przetargu. Obecnie trwają intensywne prace nad przygotowaniem specyfikacji przetargu na operatora wspólnotowej platformy aukcyjnej oraz monitorującego aukcję – podmiotu odpowiedzialnego za nadzór i kontrolę wszystkich platform aukcyjnych. Komisja Europejska zapowiedziała, że miesiąc po zakończeniu procesu przetargowego, czyli mniej więcej w połowie 2012 r., będzie w stanie uruchomić pierwsze aukcje, których przedmiotem staną się uprawnienia przewidziane dla instalacji stacjonarnych (uprawnienia EUA w ramach tzw. wcześniejszych aukcji) oraz przeznaczone dla lotnictwa (w 2012 r. 15% puli zostanie sprzedanych na aukcji). Aukcje organizowane w ramach przejściowych platform aukcyjnych mają zostać wprowadzone w odpowiedzi na potrzeby przedsiębiorstw energetycznych, zmuszonych (jeśli nie obejmą ich derogacje) do zakupu 100% uprawnień na rynku. Ponadto mają stanowić rozwiązanie awaryjne na wypadek, gdyby nie udało się uruchomić głównej ogólnoeuropejskiej platformy aukcyjnej zgodnie z planem, czyli 1 stycznia 2013 r. Na aukcje wcześniejsze zostanie skierowanych 120 mln uprawnień odjętych z głównej puli na lata 2013-2020, z czego Polska – w ramach swojej własnej platformy aukcyjnej – może sprzedać blisko 14,7 mln.

Żadna z platform aukcyjnych nie zostanie dopuszczona do przetargu, jeżeli nie zostanie zatwierdzona przez odpowiednie organy krajowe, wdrażające przepisy dyrektywy MiFID2 (w Polsce będzie to Komisja Nadzoru Finansowego), jako tzw. rynek regulowany. Oznacza to, że do przeprowadzenia aukcji może posłużyć bieżąca infrastruktura rynku giełdowego z przyłączonymi do niego systemami rozliczeniowymi (np. Izby Rozliczeniowe). By dodatkowo wzmocnić bezpieczeństwo aukcji, należy na szczeblu krajowym wdrożyć niektóre przepisy rozporządzenia aukcyjnego, dotyczące w szczególności kwestii nadużyć rynkowych, „prania” pieniędzy, finansowania terroryzmu czy innej działalności przestępczej. Należy pamiętać, że monitorujący aukcję ma czuwać nad prawidłowym przebiegiem poszczególnych sesji.

Sprzedaż uprawnień na aukcjach może odbywać się w formie dwudniowych kontraktów spot (kontrakt z dostawą natychmiastową, który wygasałby dwa dni po aukcji; nad bezpieczeństwem transakcji czuwałby tzw. agent rozrachunkowy) lub pięciodniowych kontraktów futures (kontrakt, który w kontekście zabezpieczenia transakcji wymagałby istnienia izby rozliczeniowej (ang. clearing Mouse; uprawnienia byłyby dostarczane nie później niż pięć dni po aukcji). Należy zauważyć, że stronami transakcji będą: podmiot sprzedający oraz kupujący uprawnienia. Bardzo istotny z punktu widzenia każdego kraju członkowskiego UE jest wybór podmiotu, który w ich imieniu będzie odpowiedzialny za sprzedaż uprawnień oraz generowanie przychodów z aukcji. Tę rolę można powierzyć instytucji finansowej, np. bankowi lub firmie brokerskiej. Kupującym z kolei będzie każdy zakwalifikowany uczestnik aukcji. Aukcja ma być otwarta dla wszystkich podmiotów zarejestrowanych na terenie Unii Europejskiej, co oznacza, że prawo do zakupu uprawnień będą mieli nie tylko prowadzący instalacje objęte systemem EU ETS, ale też pośrednicy oraz osoby fizyczne.

To natomiast otwiera furtkę podmiotom spoza UE, które z pomocą pośredników również mogą znaleźć się na rynku.

Weryfikacja i kwalifikacja

W zasadzie każdy podmiot, zwłaszcza instalacje z systemu EU ETS, już dziś powinny podjąć decyzję, czy faktycznie chcą wziąć udział w aukcji. Nie chodzi tylko o przygotowanie strategii zakupu uprawnień czy zapoznanie się z zasadami i regulaminem aukcji, ale również o zebranie niezbędnej dokumentacji (sprawozdania finansowe, różnego rodzaju zaświadczenia, np. o źródle pochodzenia środków finansowych), na podstawie której operator platformy aukcyjnej dokona oceny, czy dany podmiot kwalifikuje się do udziału w aukcji. Należy zauważyć, że każdy podmiot zgłaszający się do aukcji zostanie dokładnie przeanalizowany pod kątem tożsamości i wiarygodności, profilu działalności gospodarczej, sytuacji finansowej, a nawet powiązań biznesowych z innymi firmami. Jest to typowa procedura „due diligence”, czyli gromadzenia informacji, a następnie przeprowadzania na ich podstawie dokładnej analizy dotyczącej wszystkich aspektów funkcjonowania przedsiębiorstwa. Biorąc pod uwagę szczegółowość przedsięwzięcia oraz potencjalnie dużą liczbę uczestników aukcji, można przypuszczać, że ogólnoeuropejska platforma aukcyjna nie zdąży z obsługą wniosków w ciągu zaledwie jednego tygodnia (każda sesja aukcyjna ma się odbywać co tydzień). Nie grozi to raczej aukcji w Polsce, ponieważ rozporządzenie aukcyjne nie narzuca wymogów dotyczących częstotliwości, a jedynie ilości uprawnień, którą będzie można sprzedać (od 3,5 do 20 mln na jednej sesji). Jeżeli mimo wszystko nie uda się zakupić uprawnień na najbliższej sesji aukcyjnej w Polsce, można to będzie zrobić na kolejnej lub „przenieść” się na platformę ogólnoeuropejską, niemiecką bądź brytyjską (poszczególne aukcje nie mogą być organizowane w tym samym czasie). W ostateczności w każdej chwili można dokupić uprawnienia na rynku wtórnym. Przebieg pojedynczej sesji aukcyjnej zaprezentowano na rysunku.

Wadium

Pomyślne przejście procesu kwalifikacji do uczestnictwa w aukcji skutkuje nadaniem przez operatora aukcji loginu i hasła do systemu. Od tej chwili istnieje możliwość swobodnego zalogowania się do platformy aukcyjnej i obejrzenia swojego konta. O terminie rozpoczęcia aukcji informuje kalendarz aukcji, z którym należy się jak najszybciej zapoznać. W momencie, gdy wiadomo, że np. aukcja odbędzie się za tydzień, warto poświęcić ten czas na przetestowanie systemu. Przed aukcją trzeba uiścić wadium, które przepada, gdy uczestnik nie wywiąże się z warunków umowy (transakcji). Zwykle zostaje ono ustalone jako procent wartości oferowanej transakcji, np. 50% i jest zwracane po aukcji, jeśli nie uda się kupić uprawnień. Zwycięzcy aukcji muszą dopłacić resztę należności zaraz po skończonej sesji. Aukcje organizowane będą w systemie jednorundowym (ang. single-round), co oznacza, że oferty należy składać w ciągu trwania tzw. okna ofertowego, które zwykle pozostaje aktywne przez dwie godziny. W tym czasie każdy oferent ma prawo złożyć kilka różnych ilościowo ofert kupna uprawnień po różnych, ustalonych wcześniej cenach. Warto w tym miejscu zasugerować się ceną z rynku wtórnego, która powinna być zbliżona do ceny osiągniętej na zakończenie aukcji. Zależność tę pokazywały aukcje organizowane w II okresie EU ETS.

Cena rozliczenia aukcji

Cenę rozliczenia aukcji (zakupu) wyznacza system aukcyjny, który szereguje wszystkie przyjęte oferty w porządku malejącym, czyli od ceny najwyższej do najniższej. Ceną ogłaszaną na zakończenie aukcji będzie ta cena z oferty, która znajduje się na poziomie wyczerpania podaży uprawnień. Jak pokazano w tabeli, cenę rozliczenia wyznacza oferta złożona przez siódmego oferenta, bo w tym miejscu popyt zrównał się z podażą uprawnień (do sprzedaży zaproponowano 210 tys. uprawnień).

Tab. Przykład ustalenia ceny rozliczenia aukcji.

Nr oferty
Zaoferowana cena za 1EUA (w euro po odjęciu prowizji)
Zaoferowana ilość
Wartości skumulowane
1
15,72
20 tys.
20 tys.
2
15,61
25 tys.
45 tys.
3
15,33
15 tys.
60 tys.
4
15,19
75 tys.
135 tys.
5
15,01
10 tys.
145 tys.
6
14,94
45 tys.
190 tys.
7
14,87
20 tys.
210 tys.
8
14,83
60 tys.
270 tys.
9
14,79
100 tys.
370 tys.
10
14,63
70 tys.
440 tys.

Źródło: opracowanie własne

Zwycięzcami tej hipotetycznej aukcji zostałoby pierwszych siedmiu uczestników. Z uwagi na fakt, że przyszła aukcja uprawnień będzie aukcją jednej ceny, oferenci nie zapłaciliby ceny, jaką złożyli w ofercie, a właśnie wyznaczoną przez system cenę rozliczenia (14,87 euro).

Po skończonej sesji do wiadomości publicznej zostają podane wyniki aukcji, m.in. poziom ceny rozliczeniowej oraz liczba zwycięskich ofert. W tym momencie wiadomo już, czy i ile udało się zakupić uprawnień. Za prawidłowe rozliczenie transakcji, a zatem za dostarczenie uprawnień zwycięzcom aukcji, zwrot wadium przegranym oraz przekazanie wpływów z aukcji podmiotowi odpowiedzialnemu za sprzedaż uprawnień, będzie odpowiadać giełdowy system rozliczenia transakcji.

Budowa systemu aukcyjnego w Polsce to nie lada wyzwanie. Najważniejsza w tej chwili jest organizacja przetargu na polską platformę aukcyjną, który musi być zgodny z krajowymi i unijnymi przepisami. Przedtem jednak należy się upewnić, czy nie są potrzebne zmiany w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi3, które miałyby na celu dopuszczenie rynków regulowanych do sprzedaży uprawnień do emisji w formie kontraktów spot lub futures. Ponadto na potrzeby aukcji w Polsce należy wdrożyć przepisy dotyczące nadużyć rynkowych, „prania” pieniędzy, finansowania terroryzmu czy pozasądowego rozstrzygania sporów. Nie można również zapomnieć o powołaniu podmiotu, który w imieniu Polski będzie odpowiedzialny za sprzedaż uprawnień. Bez spełnienia tych wszystkich warunków uruchomienie aukcji w Polsce będzie niemożliwe.

Źródła

1. Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 1031/2010 z 12 listopada 2010 r. w sprawie harmonogramu, kwestii administracyjnych oraz pozostałych aspektów sprzedaży na aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych na mocy dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie (Dz. Urz. L 302 z 18.11.2010 r.).

2.Dyrektywa 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG.

3. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi z 29 lipca 2005 r. (DzU z 2010 r. nr 211, poz. 1384).

Sebastian Lizak,specjalista inżynieryjno-techniczny, Zespół Strategii i Analiz, Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami

Opublikowano: Ecomanager Numer 1/2012 (22-23)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *