Społeczeństwo w ocenie środowiskowej

Kto może być stroną postępowania środowiskowego? Jakie prawa ma zainteresowana społeczność?

Już na samym początku Ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko1 w art. 5 zapisano, że „każdy ma prawo uczestniczenia, na warunkach określonych ustawą, w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa”. Dopełnieniem tego przepisu jest art. 29, który mówi, iż „każdy ma prawo składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa”. Kolejne przepisy są jedynie doprecyzowaniem i ustaleniem warunków na jakich można brać udział w postępowaniu środowiskowym. Warto mieć na uwadze, że zasady uczestniczenia w postępowaniu są inne dla strony postępowania, a inne dla społeczeństwa i tzw. zainteresowanej społeczności.

Strony postępowania

Według art. 28 Ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.)2 stroną postępowania „jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek”. Natomiast art. 29 informuje, że „stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nieposiadające osobowości prawnej”.

Z kolei zgodnie z definicją Dyrektywy UE 2003/353 (która jest nowelizacją dyrektywy 85/337) „społeczeństwo oznacza jedną lub więcej osób fizycznych lub prawnych oraz, zgodnie z krajowym ustawodawstwem lub praktyką, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy”. Według tej dyrektywy zainteresowana społeczność to „społeczeństwo, które jest lub może być dotknięte skutkami lub ma interes w procedurach podejmowania decyzji dotyczących środowiska (…)”. Analizując przytoczone definicje należy zauważyć, że zainteresowana społeczność również może być stroną postępowania.

Najprościej rzecz ujmując udział społeczeństwa oraz zainteresowanej społeczności to nic innego jak konsultacje społeczne.

Według prawa wspólnotowego oraz prawa polskiego (które w znacznej mierze jest implementacją prawa unijnego) w każdym z postępowań dotyczących oceny oddziaływania na środowisko zapewnienie udziału społeczeństwa jest obligatoryjne. Potwierdzeniem tego jest art. 30 ustawy1, który informuje, że jeśli przepisy wymagają przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, to organ uzgadniający (decyzję/dokument) musi zapewnić udział społeczeństwa przed wydaniem tych decyzji lub ich zmianą oraz przed przyjęciem tych dokumentów lub ich zmianą. Jest jeden wyjątek od tej reguły. Zgodnie z art. 79 ust. 2 tej ustawy „organ prowadzący postępowania może, w drodze postanowienia, wyłączyć stosowanie przepisów działu III i VI w odniesieniu do przedsięwzięć realizowanych na terenach zamkniętych, jeżeli zastosowanie tych przepisów mogłoby mieć niekorzystny wpływ na cele obronności i bezpieczeństwa państwa”. Oznacza to, że urząd prowadzący postępowanie może całkowicie wyłączyć z postępowania społeczeństwo lub znacznie ograniczyć jego udział.

Ustalenie stron

Udział społeczeństwa w ochronie środowiska szczegółowo reguluje Dział III oraz Dział IV wspomnianej ustawy w artykułach od 29 do 58. Jednak zanim omówione zostaną zawarte tam regulacje, warto omówić proces ustalenia stron. Strony postępowania to przedstawiciele lokalnych społeczności oraz inne podmioty gospodarcze, na które inwestycja będzie miała bezpośredni wpływ. Wszystko zależy od tego jak usytuowana jest planowana inwestycja, czy jest to przedsiębiorstwo produkcyjne w strefie ekonomicznej lub rejonie przeznaczonym pod inwestycje przemysłowe (np. fabryka części do maszyn, fabryka ceramiki itp.), a także czy jest to inwestycja granicząca lub bezpośrednio zaplanowana na terenach rolniczych. Po złożeniu wniosku o wydanie tzw. decyzji środowiskowej na podstawie zgromadzonej dokumentacji urząd uzgadniający ustala strony postępowania.

Stronami postępowania są także właściciel/le działki, na której planowana jest inwestycja – jeśli przedsięwzięcie powstanie na terenie nienależącym do inwestora, czyli jeśli przedsiębiorca dzierżawi grunt pod inwestycję, właściciele działek, na które dane przedsięwzięcie będzie bezpośrednio oddziaływać, a także organizacje ekologiczne (art. 44 ust 1).

Uwagi i wnioski

Osoba biorąca udział w postępowaniu na prawach strony, w każdym jego momencie może wyrazić swoją opinię oraz zgłosić uwagi. Fakt bycia stroną postępowania uprawnia do składania uwag i wniosków. Oznacza to także, że w trakcie postępowania strona będzie, a przynajmniej powinna, otrzymywać do wiadomości postanowienia urzędu w drodze pisemnej. Jednak, jeśli stron postępowania jest więcej niż dwadzieścia, to na podstawie K.p.a. urząd ma prawo nie zawiadamiać każdej strony osobno, tylko za pomocą podania informacji do publicznej wiadomości (BIP, tablica ogłoszeń, prasa itp.).

Zarówno strony postępowania, zainteresowana społeczność oraz społeczeństwo mogą się zapoznać z dokumentacją złożoną przez inwestora, natomiast urząd prowadzący postępowanie ma obowiązek ją udostępnić. Na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy1 organ uzgadniający decyzję podaje do publicznej wiadomości m.in. informację o możliwości zapoznania się z niezbędną dokumentacją, określa miejsce jej wyłożenia oraz informuje o możliwości składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie sposoby i termin, w którym należy takie uwagi wnieść.

Rodzaje postępowań

W zasadzie rozróżnia się dwa główne rodzaje postępowań środowiskowych, w których szeroko rozumiane społeczeństwo może brać udział. Są to postępowania dotyczące inwestycji oraz postępowania dotyczące dokumentów strategicznych. W pierwszym przypadku mówimy o udziale społeczeństwa w wydawaniu przez właściwy urząd decyzji środowiskowej dla planowanej inwestycji, natomiast w drugim o udziale społeczeństwa w opracowywaniu dokumentów strategicznych. Nie należy jednak zapominać o postępowaniach w obszarach Natura 2000 oraz transgranicznych. Oba rodzaje postępowań są najczęściej prowadzone dla inwestycji. Zasady udziału zainteresowanej społeczności oraz społeczeństwa się nie zmieniają.

Udział społeczeństwa w postępowaniach dla inwestycji (głównie komercyjnych) zapewniony jest na postawie art. 79 ustawy1. Nakłada on na urząd uzgadniający decyzję obowiązek zapewnienia udziału społeczeństwa w prowadzonym postępowaniu – „przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa (…)”. Z kolei w art. 80 ust. 1 ust. 3 ustawodawca obliguje tenże urząd do wydania decyzji po uwzględnieniu wyników postępowania z udziałem społeczeństwa. Art. 85 ust. 2 pkt. 1a obliguje natomiast urząd do tego aby

w uzasadnieniu wydanej decyzji opisał: „w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę oraz w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski (…)”. W sytuacji, gdy w decyzji brakuje informacji o udziale społeczeństwa, ponieważ urząd nie zapewnił jego udziału poprzez konsultacje społeczne, może to stanowić podstawę do jej unieważnienia. Jeśli natomiast konsultacje społeczne były przeprowadzone, a urząd nie poinformował o tym w decyzji, jest to uznawane za błąd formalny. W takim wypadku organ uzgadniający decyzję może zostać wezwany do złożenia wyjaśnień i uzupełnienia treści wydanej decyzji o informacje na temat udziału społeczeństwa.

Ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 dotyczy głównie inwestycji komercyjnych. W ramach tego postępowania udział społeczeństwa zapewniony jest na podstawie art. 98 ust. 4 (5, 6). W tym przypadku udział społeczeństwa odbywa się na takich zasadach jak dla postępowań inwestycyjnych. Wyniki konsultacji społecznych oraz tego, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę uwagi i wnioski urząd musi przedstawić w uzasadnieniu postanowienia, które przekazywane jest do RDOŚ.

Postępowanie transgraniczne

Osobnym przypadkiem jest postępowanie transgraniczne. Jeśli państwo, na które będzie oddziaływało planowane przedsięwzięcie, wyrazi zainteresowanie i chęć udziału w postępowaniu, to organ prowadzący musi zapewnić możliwość udziału przedstawicieli tego państwa. Nie chodzi tylko o konsultowanie dokumentacji środowiskowej z urzędnikami danego państwa, ale także ze społecznością i organizacjami ekologicznymi. Udział w postępowaniu społeczeństwa kraju, na który planowana inwestycja może oddziaływać zapewniony jest na postawie art. 111 ustawy1. Koniecznie trzeba mieć na uwadze, że w takim przypadku poszczególne etapy procedury środowiskowej muszą być uzgodnione i odbywać się w tych samych terminach. Wato pamiętać, że zapisy ustawy1 są wynikiem konieczności dostosowania prawa krajowego do prawa wspólnotowego w celu jego ujednolicenia. Zrozumiałym jest, że zarówno w przypadku inwestycji strategicznych, jak i komercyjnych procedura przez to znacznie się wydłuży, jednak tego etapu pominąć niestety nie można, ponieważ mogłoby to stanowić podstawę do zaskarżenia, a w konsekwencji do unieważnienia wydanej decyzji środowiskowej. Jedynie, gdy państwo na które inwestycja może oddziaływać nie wyrazi chęci udziału w postępowaniu, będzie je można przeprowadzić w miarę szybko.

Po wydaniu decyzji środowiskowej jedynie strony postępowania oraz organizacje ekologiczne (art. 44 ust. 2) mogą złożyć odwołanie od decyzji. Wówczas w postępowaniu odwoławczym odwołujący się uczestniczy na prawach strony.

Dokumenty strategiczne

W przypadku oceny oddziaływania na środowisko dokumentów strategicznych sposób w jaki społeczeństwo bierze udział w tym procesie w zasadzie niczym nie różni się od konsultacji prowadzonych przy inwestycjach. Warunki udziału społeczeństwa w postępowaniach dot. dokumentów strategicznych określone są w artykułach 54 – 58 ustawy1. Udział społeczeństwa w takim postępowaniu zapewniony jest dzięki zapisowi zawartemu w art. 54 ust. 2. Jednak w przypadku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego zasady wnoszenia uwag i zgłaszania wniosków regulują właściwe przepisy ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Rodzaje dokumentów uznawane za strategiczne wymienione są w art. 46 i 47 ustawy1. Urząd opracowujący projekt dokumentu musi wziąć pod uwagę nie tylko opinie urzędów z którymi się konsultował, ale także rozpatrzyć uwagi i wnioski złożone na etapie konsultacji społecznych (art. 55 ust. 2). Obowiązkowym załącznikiem do przyjętego dokumentu jest informacja o tym „w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę oraz w jakim zakresie zostały uwzględnione (…) zgłoszone uwagi i wnioski” (art. 55 ust. 3, pkt. 3).

Jeśli ktoś koniecznie będzie chciał wyrazić swoją opinię na temat danego przedsięwzięcia lub dokumentu strategicznego, to przepisy zarówno unijne, jak i krajowe każdemu gwarantują taką możliwość. Oczywiście nie można swoich uwag zgłaszać w dowolnym terminie. By zastrzeżenia czy uwagi do projektu lub dokumentu były ważne, należy je złożyć we właściwym terminie, ogłoszonym przez urząd prowadzący postępowania, czyli w trakcie trwania konsultacji społecznych. Warto pamiętać, że zgłaszanie uwag w terminie innym, niż wyznaczony przez urząd, czyli poza konsultacjami społecznymi nie ma sensu, ponieważ nie zostaną one rozpatrzone. Z wydanej decyzji można się dowiedzieć czy nasze uwagi zostały przyjęte i czy miały wpływ na wydawaną decyzję, a odwołanie od decyzji mogą złożyć jedynie strony postępowania oraz organizacje ekologiczne. Nieraz bywało tak, że uwagi społeczeństwa co do planowanego przez inwestora przedsięwzięcia czy tworzonego przez urzędników dokumentu strategicznego miały wpływ na podejmowaną decyzję. Warto pamiętać również o tym, że i w tym wypadku przed licznymi uwagami i protestami podczas konsultacji społecznych może uratować inwestora kampania informacyjna wśród społeczeństwa oraz prowadzenie rozmów jeszcze przed rozpoczęciem procedury.

Źródła

1. Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko(DzU z 2008 r. nr 199, poz. 1227 z późn. zm.).

2. Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (DzU z 1960 r. nr 30, poz. 168 z późn. zm.).

3. Dyrektywa 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z  26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE.

kira

Kira Radlińska, specjalista ds. OOŚ, KR EKO

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *