Skąd pieniądze na gospodarkę odpadami?

Przedsiębiorcy ponoszący koszty gospodarki odpadami w swojej firmie mają możliwość skorzystania z dofinansowania. Pomocy można szukać zarówno w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz jego wojewódzkich odpowiednikach, jak i starając się o środki z Unii Europejskiej.

Obowiązujące w Polsce przepisy zobowiązują przedsiębiorców do odpowiedniej, zgodnej z prawem, gospodarki wytwarzanymi w firmie odpadami. Obowiązek ten został uregulowany szeregiem ustaw oraz rozporządzeń wykonawczych. W wielu przypadkach okazuje się, że jego realizacja jest jednak kosztowna i wymaga sporych nakładów finansowych. Ponadto Polska ciągle dostosowuje swoje przepisy do wymogów unijnych, a częste zmiany w przepisach utrudniają przedsiębiorcom funkcjonowanie.

Odpadowe obowiązki

Menedżerowie firm są zobowiązani do zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczania ich ilości i zmniejszania szkodliwości. Regulacje nakładają szereg zobowiązań na wszystkie podmioty wytwarzające odpady oraz prowadzące działalność w zakresie ich zbierania, odzysku, unieszkodliwiania i transportu. Wytwórca odpadów powinien stosować takie sposoby produkcji oraz wykorzystywać takie surowce i materiały, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwolą utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także ograniczają negatywne oddziaływanie na środowisko. Należy także prowadzić ilościową i jakościową ewidencję odpadów, zgodnie z przyjętym katalogiem i listą odpadów niebezpiecznych.

Każdy przedsiębiorca – posiadacz odpadów jest zobowiązany do postępowania z nimi w sposób zgodny z planami gospodarki odpadami. Plany te mają też wpływ na uzyskanie decyzji administracyjnych w tym zakresie. Ponadto przedsięwzięcia związane z unieszkodliwianiem odpadów mogą być realizowane z funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej jedynie wtedy, gdy zostały ujęte w planie gospodarki odpadami. Zasada zgodności z planami dotyczy także projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności. W obowiązującej obecnie perspektywie finansowej wymagana jest zgodność z programami ochrony środowiska, których integralną częścią są właśnie plany gospodarki odpadami.

Środki krajowe…

Głównym źródłem finansowania inwestycji środowiskowych, w tym również tych związanych z gospodarką odpadami, jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Źródłem jego wpływów są opłaty z tytułu gospodarczego, korzystania ze środowiska oraz wpływy z kar za naruszanie Prawa ochrony środowiska. Główną formą dofinansowania działań przedsiębiorców są preferencyjne pożyczki, gdyż co do zasady NFOŚiGW ma stanowić „odnawialne” źródło finansowania ochrony środowiska.

Przedsiębiorcy mogą skorzystać z dofinansowania w zakresie ochrony ziemi, w programu priorytetowego „Gospodarowanie odpadami innymi niż komunalne”. Nabór wniosków o dofinansowanie odbywa się w trybie ciągłym, co oznacza, że nie ma określonego terminu, w jakim należy złożyć dokumentację. Dofinansowanie można otrzymać jedynie w formie pożyczki, maksymalnie do 75% wydatków kwalifikowalnych przedsięwzięcia (jeśli stanowi ono pomoc publiczną, podlega odrębnym przepisom). Pożyczka może być udzielona na czas nie dłuższy niż 15 lat, a jej oprocentowanie w skali roku to 3,5%. Do wsparcia zakwalifikowane mogą zostać projekty polegające na budowie nowych, rozbudowie i modernizacji istniejących instalacji przygotowujących odpady do procesu odzysku (w tym recyklingu), instalacji przeznaczonych do odzysku odpadów, termicznego ich przekształcania z odzyskiem energii, unieszkodliwiania odpadów w procesach innych niż składowanie, a także projekty związane ze zbiórką odpadów zawierających substancje kontrolowane oraz z ich odzyskiwaniem, gromadzeniem i unieszkodliwianiem.

Do katalogu kosztów kwalifikowalnych w zakresie ochrony ziemi, w ramach priorytetu „Gospodarowanie odpadami innymi niż komunalne” można zaliczyć zakup urządzeń i wyposażenia niezbędnego do osiągnięcia efektu ekologicznego, aparatury kontrolno-pomiarowej wraz z niezbędnym sprzętem komputerowym i oprogramowaniem, a także: koszty związane z nabyciem nieruchomości, instalacji wewnętrznych, elementów ogrodzeń oraz zbudowaniem dróg i placów technologicznych. O dofinansowaniu decyduje kolejność składania wniosków o dofinansowanie, dlatego lepiej nie czekać do ostatniej chwili. Trzeba także pamiętać, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wspiera inwestycje o charakterze ponadregionalnym.

Inwestycje o charakterze regionalnym wspierają z kolei wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Nabór wniosków dla poszczególnych priorytetów zazwyczaj jest ciągły (czyli decyduje kolejność składania aplikacji). Na liście programów priorytetowych dla każdego województwa znajdują się projekty dotyczące gospodarki odpadami. Warunkiem otrzymania wsparcia z WFOŚiGW jest zgodność zamierzonego przedsięwzięcia z programami ochrony środowiska, listami przedsięwzięć priorytetowych, planami działalności oraz kryteriami wyboru przedsięwzięć (te ostatnie mogą się różnić pomiędzy województwami). Pomoc finansowa przyznawana jest zazwyczaj w formie zwrotnej – są to preferencyjne pożyczki. Pomoc bezzwrotna obejmuje dotacje, dopłaty do oprocentowania kredytów lub umorzenie udzielanych pożyczek (warunkiem jest uprzednia spłata określonej części zaciągniętej pożyczki). W większości województw można także skorzystać z mieszanej formy finansowania, jednak w tym przypadku także są ograniczenia – np. wysokość dotacji nie może przekraczać wartości pożyczki lub innej formy zwrotnego finansowania.

… i fundusze unijne

Obowiązująca perspektywa finansowa 2007-2013 daje kolejną możliwość pozyskania dofinansowania dla inwestycji w obszarze odpadów i recyklingu. Wybór źródła finansowania zależy od zasięgu i rodzaju inwestycji, formy prawnej przedsiębiorcy oraz rodzaju odpadów. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty polegające na wdrożeniu bezodpadowych technologii do procesu produkcji, a także technologii zmierzających do zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów czy ich powtórnego wykorzystania. Odrębne działania dotyczą inwestycji mających na celu unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych.

W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko realizowanych jest piętnaście osi priorytetowych, w tym także te dotyczące gospodarowania odpadami. Z punktu widzenia przedsiębiorcy najistotniejsze są: Działanie 4.2. Racjonalizacja gospodarki zasobami i odpadami w przedsiębiorstwach oraz Działanie 4.6. Wsparcie dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów innych niż komunalne.

Działanie 4.2 ma na celu racjonalizację gospodarki zasobami naturalnymi i odpadami, w tym zmniejszanie ilości wytwarzanych odpadów i zwiększenie poziomu ich odzysku oraz recyklingu. Wnioskodawca może ubiegać się o dofinansowanie budowy, rozbudowy czy modernizacji instalacji i urządzeń powodujących zmniejszenie zużycia surowców naturalnych poprzez wykorzystanie odpadów i surowców wtórnych. Efektem projektu powinno być zmniejszenie zużycia wody i energii lub redukcja ilości wytwarzanych odpadów i ich negatywnego wpływu na środowisko. Dotacja to maksymalnie 30% wydatków kwalifikowalnych i może wynosić nie więcej niż 20 mln zł. Minimalna wartość projektu to 8 mln zł. Co istotne, przedsiębiorcy mogą ubiegać się o zaliczkę w przypadku tego działania.

Z koeli Działanie 4.6 ma prowadzić do zwiększenia udziału odpadów innych niż komunalne, podlegających odzyskowi i prawidłowemu unieszkodliwianiu. Wnioskodawca może uzyskać wsparcie na budowę, rozbudowę lub modernizację takich właśnie instalacji, a także tych urządzeń, które przekształcają odpady w celu ułatwienia ich magazynowania, transportu czy przygotowania do odzysku lub unieszkodliwiania. Możliwe jest także wsparcie projektu polegającego na budowie, rozbudowie czy unowocześnieniu instalacji niezbędnych do magazynowania odpadów, w tym także odpadów niebezpiecznych. Forma wsparcia to dotacja do 30% wydatków kwalifikowalnych. W przypadku małych i średnich przedsiębiorstw minimalna wartość projektu wynosi 8 mln zł, natomiast dla dużych firm nie ma ograniczeń kwotowych. Maksymalna kwota wsparcia to jednak 20 mln zł.

Obecnie nie przewiduje się naborów w ramach tych działań Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Niemniej ze względu na to, że harmonogramy naboru wniosków często zmieniają się w trakcie roku, warto śledzić stronę internetową POiIŚ.

Kolejnym ogólnopolskim programem pozwalającym na uzyskanie wsparcia finansowego w dziedzinie gospodarki odpadami może być Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. Jest on jednak skierowany do tych przedsiębiorców, którzy będą realizować projekty innowacyjne, związane z nowoczesnymi technologiami, prowadzeniem działalności badawczo-rozwojowej czy transferem rozwiązań z sektora nauki do biznesu. Innym programem, z którego można finansować inwestycje dotyczące gospodarki odpadami, jest Program Rozwoju Obszarów Wiejskich – Działanie 3.1.2. Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw. Dofinansowanie są wszelkie rodzaje działalności inwestycyjnej, jednak trzeba spełnić pewne warunki: przedsiębiorstwo musi mieć siedzibę lub jednostkę organizacyjną na obszarze wiejskim oraz zobowiązać się do zatrudnienia co najmniej jednego pracownika.

Wsparcie na dofinansowanie przedsięwzięć w dziedzinie gospodarki odpadami można także uzyskać z regionalnych programów operacyjnych. Są to dokumenty, które służą realizacji strategii rozwoju poszczególnych województw przy wykorzystaniu środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach wszystkich siedemnastu programów wydzielone zostały priorytety środowiskowe kierowane do przedsiębiorców, w tym także w zakresie gospodarki odpadami. Choć obecnie nie przewiduje się naborów wniosków o dofinansowanie działań w zakresie gospodarki odpadami, to – podobnie jak w przypadku ogólnopolskich programów operacyjnych – warto śledzić strony internetowe programów regionalnych, gdyż możliwe są zmiany harmonogramów, spowodowane niewykorzystaniem środków finansowych w ramach poszczególnych działań i ich przenoszeniem.

Adriana Zalewska, analityk, DC Consultant Centrum Analiz i Ekspertyz Ekonomicznych

Opublikowano: Ecomanager Numer 5/2012 (26)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *