Regeneracja olejów odpadowych

Oleje smarowe i przemysłowe w okresie eksploatacji zużywają się i tracą swoje właściwości. Niestety, produkty destrukcji oleju podstawowego oraz dodatków uszlachetniających zawierają szkodliwe dla zdrowia i środowiska związki chemiczne. Czyni to je odpadem niebezpiecznym i warunkuje specyficzny sposób ich zagospodarowania.

Oleje przepracowane to wszelkie oleje smarowe lub przemysłowe, które straciły normatywne właściwości fizykochemiczne i nie nadają się do pierwotnego zastosowania. W szczególności są to zużyte oleje z silników spalinowych i przekładniowe, a także smarowe, do turbin oraz hydrauliczne. Niewłaściwa gospodarka odpadami niebezpiecznymi, jakimi są oleje odpadowe, stwarza potencjalne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, a także środowiska.

Niewłaściwa gospodarka odpadami niebezpiecznymi, jakimi są oleje odpadowe, stwarza potencjalne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, a także środowiska.

Rafineria Nafty Jedlicze wraz z Instytutem Nafty i Gazu z Krakowa opracowały oraz wdrożyły innowacyjną modyfikację procesu przerobu olejów przepracowanych (odpadowych), uzyskując w efekcie wysokiej jakości oleje bazowe, przewyższające własnościami oleje bazowe I grupy wg klasyfikacji API, a także spełniające wymagania stawiane dla baz olejowych Grupy I+.

Regeneracja czy spalanie?

Oleje przepracowane zaliczane są do odpadów trudnych i niebezpiecznych, stąd też wymagają specjalnych reguł postępowania, wskazujących odpowiedzialne i profesjonalne sposoby oraz procesy ich zagospodarowania. Zgodnie z hierarchią postępowania, zawartą w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady Europy 2008/98/WE1, regeneracja olejów przepracowanych ma priorytet przed innymi metodami odzysku, np. odzyskiem energii.

Oleje odpadowe powinny być zatem w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi poprzez regenerację, rozumianą jako każdy proces, w którym oleje bazowe mogą być produkowane przez rafinowanie olejów odpadowych. Wskazania te wprowadzono, ponieważ do produkcji olejów bazowych z regeneracji w nowoczesnych instalacjach potrzeba tylko połowy energii niezbędnej do wyprodukowania tej samej masy olejów bazowych z ropy naftowej. Oleje odpadowe, jako alternatywne źródło dla ropy naftowej do produkcji olejów bazowych, chronią nieodnawialne zasoby surowców energetycznych. Z 1 tony ropy naftowej uzyskuje się ok.150 kg olejów bazowych, natomiast z 1 tony olejów przepracowanych – ok. 600 kg.

W sytuacji, kiedy regeneracja olejów odpadowych jest niemożliwa ze względu na jakość, powinny być one poddane innym procesom, np. odzyskowi energii. Jeżeli natomiast ani regeneracja, ani inne procesy odzysku nie są możliwe, odpad musi być unieszkodliwiony w specjalnych, spełniających rygorystyczne przepisy, spalarniach. Termiczne przekształcanie olejów odpadowych może być prowadzone wyłącznie w spalarniach lub współspalarniach odpadów2. Niestety, oleje odpadowe często służą za opał w piecach, które nie posiadają odpowiednich atestów i nie mają statusu spalarni. Kary za tego typu działania mogą być dotkliwe. Zgodnie z ustawą o odpadach2, każdy, kto spala oleje odpadowe w jakichkolwiek piecach, nawet tych posiadających atesty, musi uzyskać stosowne zezwolenie. Spalając zużyte lub odpadowe oleje smarowe, należy mieć świadomość, iż odpad ten jest użyty jako paliwo, a więc zgodnie z zapisami ustawy akcyzowej konieczne okazuje się odprowadzenie podatku akcyzowego3. Niezapłacenie akcyzy skutkuje naruszeniem przepisów karno-skarbowych. Ponadto, by stwierdzić, iż dana partia oleju odpadowego nie jest odpadem niebezpiecznym, konieczne są badania laboratoryjne. Rozwiązaniem optymalnym, zarówno ze względów bezpieczeństwa człowieka, jak i środowiska naturalnego, jest przekazanie odpadu do regeneracji prowadzonej w instalacjach spełniających wymagania zapisane w rozdziale czwartym ustawy Prawo ochrony środowiska.

Schemat obiegu olejów

Zbiórka olejów

Problematyczną kwestią w procesie recyklingu odpadów olejowych w Polsce jest selektywna zbiórka odpadów olejowych. Niejednokrotnie oleje odpadowe mieszane są z innymi odpadami płynnymi, co jest zabronione i stanowi ewidentne naruszenie prawa. Działania takie mają dodatkowo ujemne oddziaływanie na proces regeneracji. Zwiększa to koszty i znacznie utrudnia uzyskanie dobrej jakości oleju bazowego. – Brak dobrze zorganizowanego i kontrolowanego systemu selektywnej zbiórki olejów odpadowych skutkuje bezpowrotną utratą części surowca do produkcji olejów bazowych z regeneracji oraz utrwalaniem nagannych zachowań wytwórców odpadu olejowego. Moglibyśmy efektywnie przerobić znacznie więcej tego odpadu, mamy do tego wszystkie potrzebne narzędzia i wieloletnie doświadczenie – komentuje Grażyna Mikrut, kierownik Biura ds. Rozwoju i Marketingu Rafinerii Nafty Jedlicze. Oleje odpadowe zbierane są przez jedlicką rafinerię za pośrednictwem sieci zbiórki na terenie całego kraju.

Efekty

Ozłożonym i zróżnicowanym składzie oleju odpadowego świadczą wchodzące w jego skład grupy chemiczne, takie jak: sulfoniany, aminy, tiofosforany związków zawierających wapń, cynk, sód, magnez, fosfor, siarkę, azot. Ponadto ich składnikami są: kwasy organiczne, alkohole, aldehydy, ketony, fenole, WWA, żywice, asfalteny itp. Ze względu na to, że są to związki szkodliwe, często mające silne działanie rakotwórcze oraz mutagenne, istotna jest ich regeneracja. Te oleje odpadowe, które nie nadają się do wytworzenia olejów bazowych, powinny być przeznaczone do innego odzysku, zgodnie z art. 39 ustawy o odpadach. Stosowana w RNJ technologia katalitycznego wodorowego procesu regeneracji olejów odpadowych zapewnia o połowę mniejsze zużycie energii przy wytwarzaniu olejów bazowych, niż w przypadku ich pozyskania z ropy naftowej. Mimo wdrożenia w Polsce nowoczesnej, innowacyjnej, wysoce ekologicznej metody regeneracji olejów odpadowych, znaczna ilość olejów odpadowych/przepracowanych jest eksportowana. Stanowi to konsekwencję braku współpracy wielu instytucji państwowych oraz organizacji działających w służbie ochrony środowiska. Wydaje się, że niezbędne jest wprowadzenie ewidencji zakupu olejów świeżych oraz odpowiedniego zarządzania odpadami olejowymi jako substancjami niebezpiecznymi. Z olejów odpadowych można uzyskać wysokogatunkowe oleje bazowe. Są to jasne, klarowne oleje o dobrych właściwościach niskotemperaturowych, wysokiej czułości na dodatki uszlachetniające, a także niskiej zawartości aromatów i siarki. Oleje bazowe linii „N”, uzyskiwane w pełnym procesie regeneracji olejów odpadowych z wykańczającą katalityczną obróbką wodorem, stanowią składnik do produkcji: przemysłowych olejów smarowych (maszynowych, hydraulicznych, turbinowych, do sprężarek chłodniczych, do sprężarek powietrznych), olejów technologicznych (do obróbki metali, olejów konserwacyjnych, olejów antyadhezyjnych) oraz olejów samochodowych (silnikowych i przekładniowych do przekładni manualnych).

Potencjał na więcej

Obecnie Polska posiada niezbędny potencjał przemysłowy do profesjonalnego i zgodnego z przepisami zagospodarowania odpadów olejowych wytwarzanych przez krajowe podmioty gospodarcze i osoby fizyczne określane przez prawo jako wytwórcy odpadów. Niestety z różnych powodów wykorzystanie tego potencjału kształtuje się na poziomie ok. 50%. Od 1963 r. regenerację olejów przepracowanych prowadzi Rafineria Nafty Jedlicze, która posiada zdolności ich regeneracji na poziomie 80 tys. ton rocznie. Obecnie proces ten prowadzony jest w uruchomionej w 2001 r., instalacji do rafinacji wodorem. Instalacje o podobnej technologii znajdują się także we Włoszech i Indonezji. – Cała ilość wyprodukowanych olejów bazowych znajduje natychmiast odbiorców na rynku polskim i zagranicznym – informuje Bogdan Pawlicki, szef produkcji Rafinerii Nafty Jedlicze.

Źródła

1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE z 22 listopada 2008 r. L 312/3).

2. Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (DzU z 2010 r. nr 185, poz. 1243, t.j.).

3. Ustawa z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (DzU z 2009 r. nr 3, poz. 11, z późn. zm.).

Katarzyna Jamrozy, Kierownik Biura Zarządu, Rafineria Nafty Jedlicze

Opublikowano: Ecomanager Numer 9/2011 (18)

One thought on “Regeneracja olejów odpadowych

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *