Przyszłość w (eko)innowacjach

Ochrona środowiska jest drugim obok innowacyjności obszarem polityki rozwojowej, na który w ostatnich latach szczególny nacisk kładzie m.in. Unia Europejska. Zdaniem Komisji Europejskiej to właśnie ekoinnowacje są kluczem do rozwiązania kwestii związanych z zanieczyszczeniem środowiska, a jednocześnie przyczynią się do wzrostu konkurencyjności Europy.

Mówiąc o innowacji często zamiennie używa się pojęć takich jak nowość, wynalazczość, pionierstwo, udoskonalenie, kreatywność, nowatorstwo, pomysłowość, twórczość. Jak wiele jest skojarzeń i bliskoznaczności, tak wiele jest interpretacji.

W „Podręczniku Oslo”1 zawarta została dość szeroka definicja innowacji. Określono ją bowiem jako wdrożenie nowego lub znacząco udoskonalonego produktu (wyrobu lub usługi) lub procesu, nowej metody marketingowej lub organizacyjnej w praktyce gospodarczej, organizacji miejsca pracy lub stosunkach z otoczeniem. Sam wynalazek nie jest zatem jeszcze innowacją, staje się nią wtedy, gdy istnieje możliwość wdrożenia go na rynku.

Rodzaje innowacyjności

Przyjęty przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Komisję Europejską podstawowy podział innowacji, wyróżnia cztery ich rodzaje:

• innowacje produktowe, w efekcie których powstają wyroby i usługi całkowicie nowe (o nowych cechach lub zastosowaniach) lub też znacząco zmienione już istniejące;

• innowacje procesowe (technologiczne), wprowadzające znaczące zmiany w metodach produkcji (technologii, urządzeń czy oprogramowania) i dostarczania produktów;

• innowacje marketingowe, takie jak np. zmiany opakowania, nowego znaku towarowego, promocji i dystrybucji produktu lub usługi, a także sposobu kształtowania cen;

• innowacje organizacyjne, czyli związane ze zmianą organizacji miejsca pracy, zasad działania, czy też stosunków firmy z otoczeniem.

Minimalnym wymogiem zaistnienia innowacji jest, aby produkt, proces, metoda marketingowa lub metoda organizacyjna były nowe, czyli że dana firma opracowała je jako pierwsza, lub zostały przyswojone od innych firm lub podmiotów. Wspólną cechą innowacji jest fakt, że zostały one wdrożone – produkt/usługa, gdy jest wprowadzony na rynek, procesy, metody marketingowe lub metody organizacyjne – kiedy rozpoczyna się ich faktyczne wykorzystywanie w działalności firmy.

Ekoinnowacje

Ekoinnowacja jest szczególną formą innowacji, przynoszącą korzyści środowisku poprzez zapobieganie lub ograniczanie negatywnego wpływu działalności produkcyjnej na środowisko, jak również dzięki optymalizacji wykorzystania zasobów naturalnych. W konsekwencji umożliwia ona podjęcie wyzwań o dużym wymiarze ekologicznym, takich jak: zmiany klimatu czy zanikanie różnorodności biologicznej. Jednocześnie stwarza szanse dla przedsiębiorstw w rozszerzaniu ich codziennej działalności. Zastosowanie innowacyjnych rozwiązań sprzyja bowiem rozwojowi nowych technologii i usług, a ich ekologiczny wymiar sprawia, że firmy stają się bardziej przyjazne środowisku. Ponadto ekoinnowacje przyczyniają się do zmniejszenia kosztów prowadzenia działalności, pozytywnie wpływają na wizerunek firmy i przynoszą przewagę konkurencyjną nad innymi przedsiębiorstwami.

Strategia EUROPA 2020

Komisja Europejska w komunikacie pn. „Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu EUROPA 2020”2 zwraca uwagę na konieczność zwiększonej troski o przyszłość Europy. Wskazuje zarówno na skutki kryzysu, który dotknął europejską gospodarkę, jak i problemy globalizacji, wzrost zapotrzebowania na ograniczone zasoby, a także starzenie się społeczeństw. Jako rozwiązanie wytycza pięć celów UE na 2020 r., obejmujących zatrudnienie, badania i innowacje, zmiany klimatu i energię, edukację oraz walkę z ubóstwem. W ich osiągnięciu ma pomóc siedem inicjatyw przewodnich (tab. 1).

Tab. 1. Inicjatywy przewodnie, zawarte w Strategii „Europa 2020”

Inicjatywa

Krótki opis – cel

Unia Innowacji likwidacja barier w dostępie do finansowania badań i innowacji, które z kolei przyczynią się do wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy
Młodzież w drodze poprawa wyników systemu kształcenia i ułatwienie młodzieży wejścia na rynek pracy
Europejska agenda cyfrowa upowszechnienie szybkiego Internetu, umożliwienie gospodarstwom domowym i przedsiębiorcom czerpania korzyści z jednolitego rynku cyfrowego
Europa efektywnie korzystająca z zasobów uniezależnienie wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów, przejście na gospodarkę niskoemisyjną, większe wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, modernizacja transportu, propagowanie efektywności energetycznej
Polityka przemysłowa w erze globalizacji poprawa otoczenia biznesu (szczególnie w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw), wspieranie rozwoju silnego i zrównoważonego zaplecza przemysłowego, gotowego do konkurowania na rynkach światowych
Program na rzecz nowych umiejętności i zatrudnienia modernizacja rynków pracy, zwiększenie współczynnika aktywności zawodowej, koncentracja na zwiększonej mobilności siły roboczej
Europejski program walki z ubóstwem zapewnienie spójności społecznej i terytorialnej, dla godnego i  aktywnego społecznie życia osób ubogich

 

Ekoinnowacje wpisują się w cele „Unia innowacji” oraz „Europa efektywnie korzystająca z zasobów”. Podkreśla się ich znaczenie dla osiągnięcia wzrostu gospodarczego przy odpowiednim gospodarowaniu zasobami, a także wskazuje na konkretne możliwości ochrony środowiska za pomocą innowacji.

„Horyzont 2020”

Unijne założenia dotyczące ekoinnowacji koncentrują się wokół przydzielania środków finansowych, mających służyć zwiększeniu konkurencyjności Europy. Pozyskiwanie środków dla ekoinnowacji było dotychczas elementem wieloletnich ram finansowych na lata 2007-2013. W kolejnych latach działania te są kontynuowane, co więcej w programie ramowym na rzecz badań naukowych i innowacji na lata 2014-2020 (inicjatywa „Horyzont 2020”) zwiększona jest jeszcze rola ekoinnowacji i zapewnione są środki finansowe na okres po 2013 r. Budżet programu przewidziano na ponad 80 mld euro. Ma on wspierać badania w zakresie nowych rozwiązań, a także wdrażanie ich na rynek.

Finansowanie programu skupi się na następujących wyzwaniach:

  • zdrowie, zmiany demograficzne i dobrostan,
  • bezpieczeństwo żywnościowe, zrównoważone rolnictwo, badania morskie i gospodarka ekologiczna,
  • bezpieczna, ekologiczna, efektywna energia,
  • inteligentny, ekologiczny i zintegrowany transport,
  • działania w dziedzinie klimatu, efektywna gospodarka zasobami i surowcami,
  • integracyjne, innowacyjne i bezpieczne społeczeństwa,

Nadrzędnym jego celem będzie zrównoważony wzrost. Specjalne fundusze na działania w dziedzinie klimatu i efektywnego wykorzystywania zasobów zostaną uzupełnione przez inne szczegółowe cele „Horyzont 2020”. Co najmniej 60% całkowitego budżetu programu będzie powiązane ze zrównoważonym wzrostem, a znacząca większość tych wydatków przyczyni się do wzmocnienia celów w zakresie klimatu i środowiska. Szacuje się, że ok. 35% budżetu stanowić będą wydatki na działania w dziedzinie klimatu.

Ranking innowacyjności 2013

Mimo koncentracji inicjatyw europejskich wokół roli innowacji, w tym również ekoinnowacji, obserwacje na przestrzeni ostatnich lat wskazują, że wciąż jeszcze potrzeba jest więcej działań innowacyjnych zarówno w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej. Dane przedstawione w opublikowanej przez Komisję Europejską tablicy wyników w 2013 r. w zakresie badań i innowacji pokazują, że kraje UE wciąż nie mogą doścignąć Korei Południowej, Stanów Zjednoczonych i Japonii, które zajmują czołowe pozycje.

Ponadto zauważalne są coraz bardziej pogłębiające się różnice w zakresie innowacji i badań wśród państw członkowskich, mimo corocznej poprawy wskaźników w całej UE. Najbardziej innowacyjne kraje poprawiły swoje wyniki, inne jednak wykazały brak postępów.

Unijna tablica wyników innowacyjności z 2013 r. bazuje na 24 wskaźnikach, pogrupowanych w trzy główne kategorie i osiem wymiarów (tab. 2).

Tab. 2. Kategorie i wymiary brane pod uwagę w rankingu innowacyjności.

Kategorie   główne Wymiary

I

WARUNKI PODSTAWOWE 1. zasoby   ludzkie
2. otwarte,   doskonałe i atrakcyjne systemy badań
3. finansowanie   i wsparcie

II

DZIAŁALNOŚĆ   PRZEDSIĘBIORSTW 4. inwestycje
5. powiązania   i przedsiębiorczość
6. aktywa   intelektualne

III

PRODUKTY 7. innowatorzy
8. skutki   gospodarcze, w tym zatrudnienie

Na podstawie otrzymanych wyników, państwa członkowskie zostały przydzielone do czterech grup (tab.3).

 

Tab. 3. Wyniki rankingu innowacyjności

Grupa

Kryterium   oceny wyników

Państwa   członkowskie

LIDERZY INNOWACJI znacznie powyżej średniej   UE Szwecja, Niemcy, Dania i   Finlandia
KRAJE DOGANIAJĄCE LIDERÓW powyżej średniej UE Holandia, Luksemburg,   Belgia, Wielka Brytania, Austria, Irlandia, Francja, Słowenia, Cypr i Estonia
UMIARKOWANI INNOWATORZY poniżej średniej UE Włochy, Hiszpania,   Portugalia, Czechy, Grecja, Słowacja, Węgry, Malta i Litwa
INNOWATORZY O SKROMNYCH   WYNIKACH znacznie poniżej średniej   UE Polska, Łotwa, w Rumunia   i Bułgaria

 

Jak widać Polska należy do ostatniej grupy i nie może się poszczycić zbyt imponującymi wynikami w zakresie innowacji. Przyczyn tej sytuacji – zarówno naszego kraju na tle państw członkowskich UE, jak i samej UE w skali międzynarodowej – można upatrywać w pogorszeniu koniunktury gospodarczej, będącym wynikiem kryzysu finansowego w 2008 r. Wyzwaniem stojącym przed Europą jest doprowadzenie do stabilizacji, a także podjęcie działań, które stworzą możliwości na przyszłość.

Przyszłość dla innowacji, innowacja dla przyszłości

Nowy program ramowy „Horyzont 2020” zbliża się wielkimi krokami. Już w połowie grudnia br. pojawią się nowe konkursy na międzynarodowe projekty badawcze. Program wciąż jeszcze znajduje się w fazie opracowania, a prace nad pakietem aktów prawnych ustanawiających „Horyzont 2020” nie zostały jeszcze formalnie zakończone. Jednakże rola ekoinnowacji będzie w tym nowym programie uwypuklona. W przypadku finansowania, cele związane z tą dziedziną będą skupiać znaczącą część uwagi.

Wdrażanie ekoinnowacji w przedsiębiorstwach wciąż wiąże się z trudnościami, które dodatkowo różnią się w poszczególnych krajach i sektorach. Skutkuje to niewystarczającą liczbą firm stosujących ekoinnowacje w swojej działalności. Promowanie innowacyjnych działań w dziedzinie ekologii, a także likwidacja przeszkód dla ich wprowadzania jest priorytetem Komisji Europejskiej na najbliższe lata. Unijnym celem jest zwiększenie poziomu inwestycji w badania i rozwój w zakresie ekoinnowacji. Warto więc by naukowcy i przedsiębiorcy wykorzystali dostępne środki z rozpoczynającego się właśnie nowego rozdania. Idealnym rozwiązaniem byłaby współpraca między sektorem naukowym i przemysłowym, a także współpraca między państwami członkowskimi. Nowy program ma na celu stworzenie ku temu sprzyjających warunków.

Źródła

1. OECD/WSPÓLNOTY EUROPEJSKIE 2005, Podręcznik Oslo: Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Departament Strategii i Rozwoju Nauki – wydanie polskie. Warszawa 2008.

2. Komunikat Komisji EUROPA 2020 „Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającemu włączeniu społecznemu”. Bruksela, 3 marca 2010 r.

3. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu ekonomiczno-społecznego i Komitetu Regionów „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji.

4.Innovation Union Scoreboard 2013

http://ec.europa.eu/enterprise/policies/innovation/facts-figures-analysis/innovation-scoreboard/index_en.htm

 

Anna Bednarska, młodszy konsultant finansowy, Grontmij Polska

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *