Pierwiastek ekologii

Przemysł wydobywczy, ze względu na swoja specyfikę, w sposób znaczący ingeruje w naturalne zasoby przyrody. Jednak firmy, kierując się koncepcją zrównoważonego rozwoju, podejmują coraz więcej działań niwelujących ich negatywny wpływ na środowisko.

Budowa kompleksu górniczo-hutniczego miedzi w okręgu legnicko-głogowskim (LGOM) była olbrzymią szansą dla rozwoju społeczno-gospodarczego tej części regionu dolnośląskiego, ale wiązała się także ze znaczącymi zmianami w jego środowisku przyrodniczym. Już wtedy ustalono i wprowadzono do praktyki zasady profesjonalnej polityki ekologicznej, prekursorskiej w kraju i nieustępującej ówczesnym standardom europejskim.

KGHM na początku lat 70. XX w. we własnym zakresie utworzył służby ochrony środowiska, które podjęły programową działalność proekologiczną na rzecz regionu i przemysłu miedziowego.

Uciążliwość dla środowiska tak dużego przemysłu wydobywczo-przetwórczego, wybudowanego w rejonie rolniczym o gęstej sieci osadniczej, była nie do uniknięcia. Obejmowała ona deformację powierzchni terenu na obszarach górniczych, zrzuty zmineralizowanych wód, pochodzących z odwodnienia kopalń, do cieków powierzchniowych, a także zrzut ścieków hutniczych, zawierających związki metali ciężkich. Ponadto działalność tej gałęzi przemysłu wiąże się ze składowaniem na wielkopowierzchniowych składowiskach odpadów flotacyjnych, jak również żużli i innych odpadów przemysłowych, a także emisją zanieczyszczeń gazowych i pyłowych (zawierających związki metali ciężkich).

Z biegiem lat konsekwentnie redukowano te uciążliwości poprzez postęp w zakresie technologii produkcji miedzi, a także dzięki wykorzystaniu własnych i światowych technik proekologicznych.

Cel: redukcja emisji

W pierwszym dziesięcioleciu funkcjonowania KGHM emisja gazów i pyłów do atmosfery z hut, odczuwana nie tylko przez mieszkańców sąsiednich wsi, ale również Legnicy i Głogowa, była najpoważniejszym problemem ekologicznym w LGOM. Emisja ta pochodziła z procesów hutniczych, prowadzonych w piecach szybowych i konwertorach. Hermetyzacja nie była wówczas jeszcze możliwa i nietypowy skład rudy, a następnie koncentratów narzucił polskim hutom konieczność opracowania własnych rozwiązań technologicznych, w tym również technologii ochrony środowiska.

Gazy z pieców szybowych wprowadzały do atmosfery głównie pył metalonośny i tlenek węgla, a konwertory – dwutlenek siarki, kierowany do fabryk kwasu siarkowego. W początkowym okresie ich sprawność nie przekraczała 50%. Działania na rzecz jej zwiększenia poprzez modernizacje poszczególnych węzłów trwały nieprzerwanie, a oczekiwaną radykalną poprawę osiągnięto w połowie lat 90. XX w. dzięki wybudowaniu nowych fabryk kwasu siarkowego dla HM „Legnica” i HM „Głogów I”. Obecnie ich sprawność wynosi 99%.

Przełomowym momentem działań na rzecz ograniczenia emisji gazów szybowych i konwertorowych do atmosfery była decyzja o budowie huty miedzi „Głogów II” wg nowej technologii, stanowiącej zmodyfikowany proces z jednostadialnym wytopem miedzi blister w piecu zawiesinowym. Nowa technologia umożliwiła stabilną pracę fabryki kwasu siarkowego z procesem podwójnej konwersji i sprawnością powyżej 90% (później podwyższono ją do 99%).

Instalacja odsiarczania spalin w Hucie Miedzi „Głogów I”

Kiedy były już dostępne w handlu odporne na warunki hut, wysoko sprawne filtry workowe, wyposażono w nie piec elektryczny w HM „Głogów II”, suszarnie koncentratu w HM „Legnica”, a także nowe piece wahadłowo-obrotowe na Wydziale Ołowiu, zastępując mniej sprawną odpylnię mokrą. Dla elektrociepłowni zlokalizowanych w HM „Legnica” i HM „Głogów I” wybudowano instalacje odsiarczające (fot.). Technologia odsiarczania bazuje na procesie Solinox, polegającym na selektywnej fizycznej absorpcji dwutlenku siarki za pomocą ciekłego rozpuszczalnika, posiadającego zdolność pełnej regeneracji. Sprawność procesu wynosi 98%.

Instalacja odsiarczania spalin w Hucie Miedzi „Głogów I”

Instalacja odsiarczania spalin w Hucie Miedzi „Głogów I”

Gazy spalinowe z elektrociepłowni Huty Miedzi „Głogów I” są od 1997 r. odsiarczane metodą półsuchą o podwyższonej sprawności (do 90%), dzięki zastosowaniu głowic rozpyłowych. W efekcie tych wszystkich działań, od 1980 r. zmniejszono emisję dwutlenku siarki o 96%, a miedzi, ołowiu i tlenku węgla o ponad 99%. Poziom emisji zanieczyszczeń z oddziałów KGHM Polska Miedź przedstawiono w tabeli.

Emisja zanieczyszczeń z oddziałów KGHM Polska Miedź w latach: 1980, 1990, 2000 i 2009 (Mg)

Składnik emisji zanieczyszczeń
1980 r.
1990 r.
2000 r.
2009 r.
[Mg]
Miedź
2 968
204
23
12,2
Ołów
3 119
124
14
4,2
Dwutlenek siarki
154 245
48 719
6 202
4 738
Tlenek węgla
315 774
121 499
2 683
2 691

Od połowy lat 90. XX w. w rejonach obu hut miedzi pracują w sposób ciągły automatyczne systemy pomiarowe imisji pyłowo-gazowej. Zawartość pyłu zawieszonego w sąsiedztwie hut znajduje się obecnie na poziomie 20-30 µg/m3, przy dopuszczalnej (unijnej) normie 40 µg/m3. Średnioroczne stężenia dwutlenku siarki w strefach oddziaływania hut wynoszą kilka µg/m3, i są 2-6-krotnie niższe od wartości średniorocznych, ustalonych najnowszą normą polską (opartą na normach unijnych), która wynosi 20 µg/m3. Inne zanieczyszczenia powietrza również nie wykazują przekroczeń dopuszczalnych norm.

Poprawa gospodarki wodnej

Od początku funkcjonowania obiektów KGHM systematycznie prowadzono działania na rzecz poprawy gospodarki wodami dołowymi, ściekami z kopalń i hut, a także nad ochroną naturalnych zasobów wód pitnych. Zakłady Górnicze Lubin, Polkowice-Sieroszowice i Rudna w ciągu doby odprowadzają łącznie kilkadziesiąt tysięcy m3 wód dołowych, z tego 95% wód o zasoleniu 3-5 g/dm3 i ok. 5 % o zasoleniu 100-220 g/dm3. Wody dołowe i ścieki z placów szybowych od początku wykorzystywane są w procesie flotacji. Głównym węzłem wód obiegowych jest obiekt Żelazny Most, służący jednocześnie do deponowania odpadów flotacyjnych i retencjonowania wystarczającej dla wszystkich zakładów przeróbczych ilości wody przemysłowej.

W latach 1998-2000 w pobliżu pompowni „Tarnówek” wybudowano oczyszczalnię wód zrzutowych z zawiesiny, której technologia oparta jest na koagulacji chlorkiem żelazowym, wspomaganym flokulantem. Oczyszczalnia pracuje okresowo, jeśli ze względu na warunki atmosferyczne zachodzi taka potrzeba.

Oczyszczanie ścieków z procesów hutniczych jest kilkustopniowe. Sprawność wszystkich oczyszczalni w hutach, w zależności od rodzaju zanieczyszczenia, wynosi 40-99%, zawartość zawiesiny w oczyszczonych ściekach jest na poziomie od kilku do 20 mg/dm3, a zawartość metali ciężkich (Cu, Pb, Zn, Ni) kształtuje się na poziomie dziesiętnych i setnych części mg/dm3.

Co z odpadami?

Największy strumień odpadów (stanowiący ok. 94% wydobytej rudy) powstaje w procesie flotacji. Na drugim miejscu znajdują się żużle hutnicze, dalej pyły i szlamy z odpylni gazów i oczyszczalni ścieków, a od kilku lat również produkty z odsiarczania spalin elektrociepłowni huty „Głogów I”. Niektóre odpady (żużle, pyły) są zawracane do procesu, część wykorzystuje się do innych celów, a te które nie znalazły dotąd zastosowania (np. powstałe w procesie oczyszczania ścieków), są selektywnie składowane.

Obecnie eksploatowany obiekt unieszkodliwiania odpadów wydobywczych Żelazny Most ma pojemność 700 mln m3. Rocznie przybywa ich tam ok. 26 mln ton, przy czym częściowo są one wykorzystywane do budowy zapór zbiornika, a częściowo do uszczelniania jego dna.

Żużel powstający w fazie wytopu miedzi w piecach szybowych wykorzystywany jest już od lat 70. XX w. do produkcji kruszywa drogowego. Przy obu hutach powstały zakłady wytwarzania tego surowca. Aktualnie produkcję prowadzi spółka KGHM Metale. Żużel z pieca elektrycznego HM „Głogów II”, po zgranulowaniu, jest używany jako dodatek do materiału podsadzkowego przy wypełnianiu podziemnych wyrobisk po eksploatacji górniczej w kopalniach miedzi. Dzięki swej twardości i granulacji jest również stosowany zamiast piasków kwarcytowych do czyszczenia elementów metalowych metodą strumieniowo-ścierną. Pozostałe żużle z procesów hutniczych są zawracane do procesu.

Pyły i koncentraty ołowionośne odbierane w odpylniach wszystkich trzech hut miedzi przerabia się na ołów surowy w Wydziale Ołowiu HM „Głogów I”.

Odpad z odsiarczania spalin stanowi suchą mieszaninę siarczynu i siarczanu wapnia oraz nie przereagowanego wapna. Rocznie powstaje go 60-70 tys. Mg, z czego połowę wykorzystuje się jako topnik w piecach szybowych, konwertorach i piecu zawiesinowym, a reszta jest składowana.

Przyjaźni środowisku

KGHM Polska Miedź w prowadzeniu swej podstawowej działalności zawsze miał na uwadze ograniczanie uciążliwości przemysłu dla środowiska, wkładając w tę dziedzinę wiele myśli twórczej i przeznaczając znaczne środki finansowe (w latach 1991-2001 średnio 50 mln zł rocznie). W ostatnich latach firma została uhonorowana następującymi tytułami: „Lider Polskiej Ekologii” (2001 r.), „Firma Przyjazna Środowisku” (2002 r.), „Ekolaur” (2003 r.) oraz „Green Apple Awards” – nagroda przyznana w Wielkiej Brytanii (2003 r.).

Obecnie w centrum proekologicznej polityki KGHM znajdują się działania o charakterze formalno-prawnym, wynikające z przystąpienia Polski do Unii Europejskiej i z konieczności spełnienia procedur unijnych. Zakład Hydrotechniczny jako siedemnasty w kraju uzyskał już wymagane w Unii pozwolenie zintegrowane na swą działalność. Huty Miedzi: Legnica, Głogów, Cedynia i Zakłady Wzbogacania Rud również otrzymały takie pozwolenia. Ponadto huty wdrożyły i utrzymują systemy zarządzania wg norm ISO serii 9000, 14 000 i 18 000.

DSC_9882

Jerzy Jędrzejewski, Główny Inżynier Ochrony Środowiska,Departament Polityki Ekologicznej, KGHM Polska Miedź

Opublikowano: Ecomanager Numer 6/2010 (06)

2 thoughts on “Pierwiastek ekologii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *