Organizacje ekologiczne a OOŚ

Jakie prawa przysługują organizacjom ekologicznym w postępowaniu dotyczącym oceny środowiskowej? Czy mogą one jedynie opiniować i zgłaszać uwagi? A może w procedurze środowiskowej biorą udział na prawach strony?

Najważniejszym aktem prawnym dotyczącym postępowań środowiskowych jest ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko1. Jak sama nazwa wskazuje, reguluje ona możliwość dostępu do informacji związanych z ochroną środowiska, a także gwarantuje udział społeczeństwa oraz organizacji ekologicznych (i społecznych) w postępowaniach środowiskowych.

Prawo udziału

Do 15 listopada 2008 r., czyli do czasu kiedy obowiązywały przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 r., organizacje ekologiczne mogły brać udział w postępowaniu środowiskowym, powołując się na zawarty w niej art. 33. Jednak wtedy udział w procedurze środowiskowej na prawach strony musiał być uzasadniony, np. miejscem działania. Z kolei od 15 listopada 2008 r., czyli od momentu obowiązywania ustawy z 3 października 2008 r.1, organizacje ekologiczne nie muszą wykazywać szczególnego interesu by móc wziąć udział w postępowaniu środowiskowym na prawach strony. W art. 44 ust. 1 ustawy1 zapisano, że organizacja, która w swoich celach statutowych ma wpisaną ochronę środowiska na danym terenie może ubiegać się o udział w postępowaniu na prawach strony.

Warto wiedzieć, że w zasadzie każda organizacja ekologiczna, która w swoich celach statutowych ma wpisane „ochrona środowiska na terenie Polski” jest potencjalną stroną każdego postępowania środowiskowego w kraju. Oznacza to, że organizacja działająca na Podkarpaciu czy Lubelszczyźnie może być stroną w postępowaniu prowadzonym na terenie województwa pomorskiego czy w Wielkopolsce. Co prawda, uzgodnienia decyzji dokonuje właściwy miejscowo urząd konsultując dokumentację z urzędami określonymi przez ustawę (art. 77, 78, ), jednak organizacja ekologiczna biorąca udział w postępowaniu na prawach strony w każdym jego momencie może wyrazić swoją opinię bądź zgłosić uwagi. Jednak wniesienie uwag musi nastąpić w ciągu 21 dni, w terminie wyznaczonym przez urząd uzgadniający decyzję. Jeśli uwagi wniesiono po określonej dacie, to nie są one brane pod uwagę. Samo zgłoszenie uwag w czasie konsultacji społecznych nie daje prawa organizacjom ekologicznym do udziału w dalszym postępowaniu ani w charakterze strony ani na prawach strony.

Kodeks postępowania

Z art. 44 ust. 2 ustawy1 wynika, że organizacji ekologicznej przysługuje prawo odwołania od wydanej decyzji, nawet jeśli nie brała ona udziału w całym postępowaniu lub konsultacjach społecznych. Wówczas w postępowaniu odwoławczym uczestniczy ona na prawach strony. Ma też prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego, nawet wtedy gdy nie uczestniczyła we wcześniejszym postępowaniu. Oczywiście urząd uzgadniający decyzję może nie dopuścić udziału w postępowaniu organizacji ekologicznej, która złożyła taki wniosek, np. z przyczyn formalnych. Jednak ustawa daje możliwość złożenia zażalenia na takie postanowienie, co jednoznaczne jest z wydłużeniem postępowania, a w sytuacji, gdy decyzja środowiskowa jest już wydana może prowadzić do jej unieważnienia.

Należy pamiętać, że organizacja społeczna, a taką jest też organizacja ekologiczna, ma prawo udziału niemal w każdym postępowaniu administracyjnym. Musi jedynie spełnić warunki określone w art. 31 Ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.)2.

Jednak w ustawie1 nie we wszystkich przypadkach mają zastosowanie przepisy ogólne, w tym (K.p.a.). Z tego względu ustawodawca uregulował możliwość udziału organizacji ekologicznych w postępowaniach środowiskowych w Rozdziale IV, dział III. Co prawda, prawa organizacji regulują tylko dwa szczegółowe paragrafy (44 i 45), ale są to przepisy, które dotyczą wyłącznie organizacji ekologicznych i społecznych. Pozostałe kwestie nieuregulowane w tych artykułach znajdują się w pozostałych przepisach określających zasady udziału społeczeństwa i dostępu do informacji. Z art. 30 ustawy1 wynika, że jeśli przepisy wymagają przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, to organ uzgadniający (decyzję/dokument) musi zapewnić udział społeczeństwa przed wydaniem decyzji. Oznacza to, że skoro społeczeństwo ma zapewniony udział w postępowaniu, to organizacje ekologiczne także. Trzeba pamiętać, że obecnie obowiązujące przepisy są wynikiem konieczności implementacji prawa wspólnotowego do prawa krajowego.

„Każdy ma prawo…”

W art. 5 ustawy1 zapisano, że „każdy ma prawo uczestniczenia, na warunkach określonych ustawą, w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa”. Uzupełnieniem przytoczonego przepisu jest art. 29, który informuje o tym, że „każdy ma prawo składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa”. W tych dwóch artykułach ustawodawca zezwala każdemu zainteresowanemu (a tym samym organizacjom ekologicznym) na udział w postępowaniu i składanie uwag.

Wyjątkiem, w którym udział zarówno organizacji ekologicznych, jak i społeczeństwa może być ograniczony czy nawet wyłączony z postępowania, jest prowadzenie postępowania dla inwestycji planowanych na terenach zamkniętych. Sytuacja taka może zaistnieć, jeśli udział społeczeństwa i organizacji ekologicznych mógłby mieć niekorzystny wpływ na cele obronności i bezpieczeństwa państwa (art. 79 ust. 2).

Organizacje ekologiczne również mogą brać udział w postępowaniach dla inwestycji w obszarach Natura 2000 oraz postępowaniach transgranicznych. Wówczas organy mają obowiązek zapewnić udział społeczeństwa (w tym i organizacji ekologicznych), a o wniesionych skargach i uwagach oraz o sposobie ich rozpatrzenia informują w wydawanej decyzji. To samo odnosi się do udziału w postępowaniach dotyczących dokumentów strategicznych.

Zażalenia i odwołania

Mając na względzie przepisy ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, a także Kodeksu postępowania administracyjnego (przede wszystkim art. 31), należy wiedzieć, że udział organizacji ekologicznej w postępowaniu środowiskowym na prawach strony daje jej prawo składania żądań do przeprowadzenia dowodów. To także prawo do odwoływania się od decyzji oraz składania zażaleń na postanowienia wydawane w toku postępowania. W związku tym trzeba pamiętać, że istnieje możliwość wpływania na ostateczny kształt wydawanych decyzji.

Aktywność organizacji ekologicznych jest dosyć wysoka. Przykładowo, w 2008 r. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 26 skarg, natomiast Stowarzyszenie Kulturalno-Ekologiczne – 27. Z kolei Stowarzyszenie Ekologiczne „Światowid” w tym samym czasie zaskarżyło aż 52 decyzje. Z tego względu często inwestorzy wpadają w popłoch słysząc słowa „organizacja ekologiczna”. Jednak ich udział w postępowaniu środowiskowym nie jest niczym złym, jeśli argumenty przeciw planowanej przez przedsiębiorcę inwestycji są merytoryczne i mają uzasadnienie, np. w przeprowadzonych badaniach. Wówczas dyskusja pomiędzy nimi a przedsiębiorcą jest rzeczowa i często prowadzi do rozwiązań akceptowalnych przez obie strony.

Warto też pamiętać o tym by projekt planowanej inwestycji oraz jej warianty konsultować z lokalnymi społecznościami oraz organizacjami ekologicznymi jeszcze przed rozpoczęciem procedury środowiskowej. Takie działanie może niekiedy całkowicie wyeliminować protesty związane z inwestycją. Niestety, jest to w Polsce jak na razie rzecz, której inwestorzy wystrzegają się, jak tylko mogą.

Należy być uważnym by nie dać się wciągnąć w grę tzw. pseudoekologom. Nie brakuje przypadków, w których nagle w okolicy planowanej inwestycji zawiązuje się organizacja ekologiczna, która oprotestowuje projekt i która, za wycofanie protestów domaga się dużych grantów na swoje badania. Oczywiście, bardzo dużo jest takich, z którymi można i warto rzeczowo dyskutować i które dążą do kompromisu. Trzeba być jednak zawsze ostrożnym.

kira

Kira Radlińska, specjalista ds. OOŚ, KR EKO

Źródła:

1. Ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (DzU z 2008 r. nr 199, poz. 1227 z późn. zm.).

2. Ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (DzU z 1960 r. nr 30, poz. 168 z późn. zm.).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *