Odpady wydobywcze – nowe przepisy

1 maja 2012 r. to bardzo ważna data dla posiadaczy odpadów wydobywczych. Na przedsiębiorcach spoczywa bowiem szereg obowiązków związanych m.in. z pozyskaniem stosownych decyzji dotyczących gospodarki tymi odpadami.

Z uwagi na liczne zmiany w przepisach prawnych, zachodzące na przestrzeni kilku ostatnich lat, posiadacze odpadów wydobywczych stoją przed dużym wyzwaniem. Niezwykle istotne jest w tym kontekście odpowiednio wczesne zidentyfikowanie ryzyk, które mają duże znacznie dla działalności przedsiębiorstwa oraz zarządzanie nimi tak, aby skutki (finansowe lub prawne) były dla przedsiębiorcy jak najmniej dotkliwe.

Genezą tych zmian było wdrożenie dyrektywy 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego1 do przepisów prawa krajowego – głównie do Ustawy z 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych2 (zwana dalej UOW). Jej zapisy zmieniają również Ustawy: z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze, 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, 27 kwietnia 2001 r. o odpadach oraz z 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie.

Celem wprowadzenia w życie przepisów UOW jest zapobieganie powstawaniu odpadów w przemyśle wydobywczym, a także ograniczanie ich niekorzystnego wpływu na środowisko oraz życie i zdrowie ludzi.

Ustawa dotyka tych przedsiębiorców, którzy wskutek swojej działalności wytwarzają tzw. odpady wydobywcze, pochodzące z poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania (z uwzględnieniem przedprodukcyjnej fazy przygotowawczej), przetwarzania oraz magazynowania kopalin ze złóż. Jednocześnie przepisy ustawy nie dotyczą odpadów powstających w zakładach przemysłu wydobywczego, które nie są związane bezpośrednio z działalnością wydobywczą (np. odpady niebezpieczne, takie jak: sorbenty, zużyte baterie i akumulatory ołowiowe czy też zużyte oleje silnikowe, smarowe i przekładniowe). Głównymi wytwórcami odpadów wydobywczych w Polsce są m.in. kopalnie węgla kamiennego i brunatnego, kopalnie kruszyw oraz branża wapiennicza.

Głównymi wytwórcami odpadów wydobywczych w Polsce są m.in. kopalnie węgla kamiennego i brunatnego, kopalnie kruszyw oraz branża wapiennicza.

Nowe obowiązki

Zgodnie z ustawą2, dopuszczalne jest magazynowanie odpadów wydobywczych nie dłużej niż: sześć miesięcy w przypadku odpadów wydobywczych niebezpiecznych, których wytworzenie było wcześniej niemożliwe do przewidzenia, rok w przypadku odpadów wydobywczych innych niż niebezpieczne i obojętne oraz trzy lata w przypadku niezanieczyszczonej gleby, odpadów wydobywczych innych niż niebezpieczne wytworzonych w czasie prac poszukiwawczych, odpadów powstałych w wyniku wydobywania, przeróbki i magazynowania torfu oraz odpadów wydobywczych obojętnych.

Po tym okresie odpady te muszą zostać poddane odzyskowi lub unieszkodliwieniu, w tym składowaniu w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. Każdy posiadacz odpadów wydobywczych przed rozpoczęciem działalności związanej z wytwarzaniem lub gospodarowaniem tymi odpadami, jest zobowiązany, zgodnie z zapisami UOW, do przedłożenia właściwemu organowi programu gospodarowania odpadami wydobywczymi. Ustawa określa obowiązki administracji publicznej w tym zakresie, a organem właściwym w sprawach odpadów wydobywczych jest regionalny dyrektor ochrony środowiska, marszałek województwa lub starosta. Ustawa daje przedsiębiorcom czas na uzyskanie decyzji zatwierdzających program do 1 maja 2012 r. Biorąc pod uwagę proces uzyskiwania decyzji administracyjnych i przygotowania dokumentacji, a także wykonanie stosownych badań i analiz, czasu jest niewiele.

Kogo dotyczą nowe przepisy?

W celu stwierdzenia, czy i w jakim stopniu posiadacz odpadów wydobywczych podlega obowiązkom wynikającym z UOW, powinien on niezwłocznie dokonać analizy prowadzonej obecnie gospodarki odpadami wydobywczymi. Jej rezultatem winien być harmonogram działań dostosowawczych wraz z oszacowaniem ryzyk wynikających z przepisów prawa. By określić, jakie obowiązki dotyczą danej działalności, należy odpowiedzieć na kilka kluczowych pytań. Istotne jest to, jakiego rodzaju odpady są składowane (kwalifikacja po kodach odpadów oraz określenie ich właściwości fizykochemicznych) oraz gdzie i w jaki sposób są one magazynowane, składowane lub lokowane. Ważne jest też określenie, jakie obecnie stosuje się metody odzysku lub unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.

Obiekty unieszkodliwiania odpadów

Jeżeli odpady wydobywcze składowane są w tamach, hałdach lub stawach osadowych to możliwe jest, że są to obiekty unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. Za takie obiekty nie uznaje się natomiast wyrobisk górniczych wypełnianych odpadami wydobywczymi w celach rekultywacyjnych i technologicznych. Jeżeli mamy do czynienia z obiektami unieszkodliwiania odpadów wydobywczych, to należy przede wszystkim dokonać ich klasyfikacji, zgodnie ze stosownym rozporządzeniem, by określić, które obowiązki muszą być spełnione przez przedsiębiorcę. Prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych wymaga uzyskania zezwolenia, którego wydanie jest niezbędne do przeprowadzenia postępowania w sprawie oddziaływania na środowisko.

Wymagane jest również uzyskanie decyzji zatwierdzającej program gospodarowania odpadami wydobywczymi. Ustawa nakłada także obowiązek prowadzenia monitoringu obiektu w trakcie eksploatacji, a także po jego zamknięciu. Zasady prowadzenia monitoringu powinny zostać określone w programie i dotyczą nie tylko stanu technicznego obiektu, ale również odcieków oraz właściwości fizykochemicznych składowanych odpadów. Obowiązek monitoringu dotyczy także wyrobisk poeksploatacyjnych, wypełnianych odpadami wydobywczymi.

Mimo że nie zostało jeszcze wydane rozporządzenie w sprawie szczegółowych kryteriów klasyfikacji obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych, decydujące o zaliczeniu tego typu obiektów do kategorii A, to jeżeli wytwarzane odpady niebezpieczne składowane są w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych, wówczas kwalifikuje się je do kategorii A. Wiąże się to z dodatkowymi obowiązkami, takimi jak: sporządzenie wewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego, zatrudnienie kierownika ds. bezpieczeństwa, opracowanie i wdrożenie procedur mających na celu zapobieżenie poważnym wypadkom oraz przedstawienie właściwemu organowi tzw. gwarancji finansowych (w tym przypadku ustawa daje czas do 1 maja 2014 r.). Należy pamiętać, że nie zawsze jednoznaczne jest określenie, czy dany obiekt lub budowla, w których składuje się odpady wydobywcze, są obiektami ich unieszkodliwiania. Doświadczenie pokazuje, że kwalifikacja może zależeć od interpretacji przepisów UOW oraz umiejętnego powiązania przepisów innych aktów prawnych w zakresie gospodarki odpadami. Warto się zastanowić, jakie metody odzysku lub unieszkodliwiania są obecnie stosowane i czy istnieje techniczna oraz ekonomicznie uzasadniona inna metoda postępowania z odpadami wydobywczymi.

Grupy ryzyka

Oczywiste jest, że nowe obowiązki oraz krótki czas dostosowania działalności w zakresie gospodarki odpadami wydobywczymi rodzą obawy u wielu przedsiębiorców, którzy jeszcze dotychczas nie podjęli działań w tym obszarze. Aby skutecznie egzekwować prawo, minister środowiska wydał (na razie w postaci projektu) rozporządzenie w sprawie kontroli obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. Zgodnie z nim, kontrolę przeprowadzać będzie WIOŚ nie rzadziej niż raz na dwa lata dla obiektów kategorii A oraz nie rzadziej niż raz na trzy lata dla pozostałych obiektów. Jeżeli po trzech kolejnych kontrolach nie zostanie wykazane negatywne oddziaływanie na środowisko, częstotliwość kontroli może się zmniejszyć. Projekt ustala również zdarzenia, po których WIOŚ dokona niezwłocznej kontroli. Przede wszystkim będzie ona dotyczyła sprawdzenia decyzji administracyjnych oraz dokumentów związanych z gospodarowaniem odpadami wydobywczymi i prowadzeniem obiektu, a także prawidłowości prowadzenia obiektu i posiadania świadectwa stwierdzającego kwalifikacje w zakresie gospodarowania odpadami przez osobę zarządzającą obiektem. Jeżeli kontrola wykaże naruszenie przepisów, na przedsiębiorcę może zostać nałożona, przewidziana przez ustawodawcę surowa kara. Za brak stosownych decyzji i zezwoleń oraz posiadania gwarancji finansowych (dotyczy to prowadzących obiekt unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kategorii A) grozi grzywna w wysokości do 100 tys. zł lub areszt. Tej samej karze podlega każdy, kto magazynuje odpady wydobywcze w miejscach do tego nieprzeznaczonych lub przekracza dopuszczalne okresy magazynowania.

Na podstawie przeprowadzonych analiz zidentyfikowano cztery zasadnicze grupy ryzyk związanych z przepisami dotyczącymi gospodarki odpadami wydobywczymi. Skutki finansowe określonych ryzyk to nie tylko kary za brak decyzji czy zezwoleń. Mimo że obecnie nie przewiduje się opłat za składowanie odpadów wydobywczych w obiektach unieszkodliwiania, to doświadczenie dowodzi, że takiego ryzyka nie można wykluczyć w przyszłości. Oczywiste jest, że bez względu na koszt jednostkowy opłaty, przy tak dużej masie odpadów wydobywczych skutki finansowe mogą być wręcz katastrofalne dla ich posiadaczy.

Źródła

1. Dyrektywa 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniająca dyrektywę 2004/35/WE (Dz. Urz. UE z 11 kwietnia 2006 r., L 102/15).

2. Ustawa z 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych(DzU z 2008 r. nr 138, poz. 865, z późn. zm.).

Magdalena Krowicka, kierownik projektu, ATMOTERM

Opublikowano: Ecomanager Numer 9/2011 (18)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *