Monitorowanie i raportowanie CO2 – nowe prawo

Podstawą sprawnego funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych jest prowadzenie pełnego, spójnego, przejrzystego i dokładnego monitorowania oraz sprawozdawczości. W związku z tym Komisja Europejska przygotowała dwa nowe akty prawne.

Doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych oraz jego poszerzenie o nowe obszary działalności (lotnictwo, CCS, i gazy) zaowocowały ustanowieniem Dyrektywy 2009/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 kwietnia 2009 r., zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych1. Wymogi dyrektywy 2003/87/WE oraz częściowo dyrektywy 2009/29/WE transponowano do polskiego porządku prawnego Ustawą z 28 kwietnia 2011 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych2. Zapisy artykułów 14 i 15 zmienionej dyrektywy 2003/87/WE nałożyły na Komisję Europejską obowiązek przygotowania do końca 2011 r. rozporządzeń, dotyczących monitorowania i raportowania emisji gazów cieplarnianych w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie rozpoczynającym się 1 stycznia 2013 r. oraz procesu weryfikacji i akredytacji weryfikatorów.

www.depositphotos.com/A. Pavlova

Podstawą sprawnego funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych jest prowadzenie pełnego, spójnego, przejrzystego i dokładnego monitorowania oraz sprawozdawczości.

Nowe rozporządzenia UE

Podczas drugiego okresu obowiązywania systemu handlu uprawnieniami do emisji, obejmującego lata 2008-2012, prowadzący instalacje przemysłowe, operatorzy lotniczy, weryfikatorzy oraz właściwe organy i instytucje, zdobywali doświadczenia w zakresie monitorowania i sprawozdawczości, zgodnie z Decyzją Komisji 2007/589/WE z 18 lipca 2007 r. ustanawiającą wytyczne dotyczące monitorowania i sprawozdawczości w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, wdrożoną do polskiego prawa Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 12 września 2008 r. w sprawie sposobu monitorowania wielkości emisji substancji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji3. Komisja Europejska corocznie zbiera również raporty dotyczące funkcjonowania systemu w poszczególnych państwach członkowskich na mocy art. 21 dyrektywy 2003/87/WE. Bazując na tych doświadczeniach, przygotowała ona projekty dwóch aktów prawnych: rozporządzenia Komisji w sprawie monitorowania i sprawozdawczości w zakresie emisji gazów cieplarnianych, zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady4, oraz rozporządzenia Komisji w sprawie weryfikacji sprawozdań na temat wielkości emisji gazów cieplarnianych i sprawozdań dotyczących tonokilometrów oraz akredytacji weryfikatorów, zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady5.

Zostały one zaakceptowane przez Komitet ds. Zmian Klimatu 14 grudnia 2011 r. i przesłane do Parlamentu Europejskiego i Rady w lutym 2012 r. W związku z trzymiesięcznym terminem, jaki przysługuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie na zajęcie stanowiska w sprawie rozporządzeń Komisji Europejskiej, datę ich publikacji wyznaczono na drugą połowę maja 2012 r. Wymogi w nich zawarte, dotyczące monitorowania emisji gazów cieplarnianych przez prowadzących instalację, będą obowiązywać od 1 stycznia 2013 r.

Rozporządzenia nakładają szereg obowiązków, dotyczących dokładniejszego raportowania i sprawdzania informacji związanych z emisjami gazów cieplarnianych (m.in. zezwolenia, plany monitorowania i zmiany w planach monitorowania, zweryfikowane raporty roczne emisji itp.), a także wymóg sprawnej wymiany informacji pomiędzy wszystkimi uczestnikami systemu (prowadzącymi instalacje, organami wydającymi pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych i zatwierdzającymi plany monitorowania, KOBiZE, weryfikatorami, Polskim Centrum Akredytacji, instytucjami akredytującymi z innych państw członkowskich).

Podstawowym celem rozporządzeń jest zapewnienie, że każdy operator na terenie Unii Europejskiej monitoruje i raportuje swoją emisję w ten sam sposób i postępuje zgodnie z zasadą, że „tona CO2 monitorowana w jednej instalacji równa się tonie CO2 monitorowanej w każdej innej instalacji w obrębie Unii Europejskiej”.

Dodatkowo podczas prac nad dokumentami starano się doprecyzować elementy, które były niejasne lub sprawiały operatorom największe problemy (np. przepisy dotyczące obliczania niepewności pomiarowej). Wprowadzono również uproszczenia dążące do ograniczenia kosztów, sprecyzowano obowiązki i rolę organów administracji krajowej zaangażowanych w administrowanie systemem, usunięto powtórzenia oraz ustanowiono wymóg dążenia do zapewnienia większej spójności i efektywności systemu handlu uprawnieniami.

Brak implementacji

Jedną z głównych zmian jest charakter prawny dokumentu. Do tej pory przepisy dotyczące monitorowania i raportowania przygotowywane były w postaci wytycznych, ujętych w Decyzjach Komisji Europejskiej6-7, która następnie była implementowane przez wszystkie państwa UE do prawa krajowego, najczęściej przy pomocy rozporządzeń ministrów środowiska. To podejście skutkowało różnicami w prawie poszczególnych państw członkowskich, spowodowanymi różnymi interpretacjami przepisów przez urzędników krajowych, niepełnym przeniesieniem przepisów z wytycznych do legislacji krajowej oraz wydłużonym okresem wdrażania regulacji. Aby uniknąć podobnego scenariusza, obecne przepisy zostaną wprowadzone przy pomocy Rozporządzenia Komisji Europejskiej, które działa wprost i nie wymaga oddzielnej implementacji do przepisów krajowych. Dzięki takiemu podejściu w rozporządzeniu znajdą się artykuły mówiące o pryncypiach monitorowania i raportowania, czyli o kompletności, spójności, porównywalności, przejrzystości, dokładności oraz o procesie ciągłego udoskonalania, które do tej pory nie znalazły swojego odzwierciedlenia w dotychczasowych rozporządzeniach ministra środowiska, a które powinny stanowić swego rodzaju wskazówkę w ramach wyboru sposobu postępowania w przypadkach sytuacji nieuregulowanych przez rozporządzenia.

Podstawową zmianą w rozporządzeniu jest zaostrzenie kryteriów wyboru poziomów dokładności, a co za tym idzie – zakresu błędu, jaki można popełnić podczas określania niezbędnych danych (np. ilości zużytego paliwa, wartości opałowej, współczynnika emisji itp.). Instalacje z kategorii B (średnioroczne emisje pomiędzy 50-500 tys. ton CO2) i C (emisje powyżej 500 tys. ton CO2) dla głównych strumieni materiałów wsadowych muszą stosować najwyższy poziom dokładności – 4 (zakres niepewności dla tego poziomu wynosi +/-1,5%) chyba, że na podstawie oddzielnych przepisów wykażą, że spełnienie tego poziomu jest nieracjonalne technicznie lub kosztowo. W takim przypadku instalacje mogą wykorzystać niższe poziomy dokładności (kategoria B – dwa poziomy niższe, kategoria C – jeden poziom niższy). Zasada wyboru najwyższego poziomu dokładności dla strumieni głównych nie obowiązuje w przypadku instalacji z kategorii A (emisja poniżej 50 tys. ton CO2) oraz dla wyznaczenia wartości opałowej i wskaźnika emisji komercyjnego paliwa handlowego (paliwo, którego wartość opałowa w ciągu ostatnich trzech lat wahała się w przedziale +/-1%) – te instalacje nadal korzystać będą ze zbliżonej do obecnej tabeli z minimalnymi wymaganymi poziomami dokładności. Dla strumieni pomniejszych obowiązkowe będzie stosowanie możliwie najwyższego poziomu dokładności, który nie doprowadza do nieracjonalności technicznej lub kosztowej, natomiast w przypadku strumieni de-minimis operator instalacji będzie mógł stosować metodę konserwatywnych szacunków.

Efektywność monitorowania

Rozporządzenie w sprawie monitorowania i sprawozdawczości w zakresie emisji gazów cieplarnianych wprowadza również zmiany dotyczące planów monitorowania oraz ich późniejszych modyfikacji. Określono listę obowiązkowych elementów każdego planu monitorowana, sprecyzowano, jakie dodatkowe dokumenty powinny być dołączone (dowody potwierdzające spełnianie progów niepewności, wynikających z zastosowanych poziomów dokładności, rezultaty analizy ryzyka działań wewnętrznych i procedur kontrolnych) oraz określono minimalną zawartość wewnętrznych procedur operatora. Wprowadzono również dwie kategorie zmian planu monitorowania: zmiana istotna, wymagająca zatwierdzenia przez urząd, i zmiana nieistotna, którą do urzędu wystarczy zgłosić. Rozporządzenie daje również państwom członkowskim możliwość zastosowania elektronicznych formularzy planów monitorowania. To efekt pozytywnych doświadczeń państw członkowskich, które dobrowolnie korzystały z tego typu narzędzi w drugim okresie rozliczeniowym oraz z doświadczeń sektora lotniczego do EU ETS. Prace nad nimi są już zaawansowane i Komisja Europejska powinna je zaprezentować w drugim kwartale 2012 r.

Nowym elementem, który ma poprawić efektywność monitorowania, jest konieczność odniesienia się do zaleceń weryfikatora, umieszczonych w końcowej ocenie zweryfikowanego raportu rocznego emisji gazów cieplarnianych. Operator, który otrzymał tego typu zalecenia do 30 czerwca będzie musiał przekazać do organu zatwierdzającego plan monitorowania tzw. raport z udoskonalenia metodyki monitorowania. Powinny się w nim znaleźć informacje o działaniach, które operator zamierza podjąć, by wdrożyć zalecenia weryfikatora lub usunąć błędy w metodyce monitorowania oraz termin ich wdrożenia. Podobne raporty winni również składać operatorzy (instalacje należące do: kategorii A co cztery lata, kategorii B co dwa lata, kategorii C co rok), którzy stosują niższe od wymaganych poziomy dokładności, korzystając z zasady nieracjonalności technicznej, kosztowej lub gdy stosują metodę rezerwową. Należy pamiętać, że raporty te podlegają zatwierdzeniu przez organ.

Nowe wymogi

Rozporządzenie wprowadza również szereg szczegółowych zmian dotyczących samej metodyki monitorowania. W preambule do dokumentu znajdują się odniesienia do definicji biomasy zawartej w dyrektywie 2009/28/WE8, wprowadzającej dodatkowe zrównoważone kryteria dla biopaliw i biopłynów. Ponadto doprecyzowano zapisy mówiące o obliczaniu emisji CO2 z frakcji kopalnych w przypadku paliw mieszanych, w skład których wchodzi biomasa. Ze względu na zbyt duże ryzyko nadużyć, zablokowano możliwość odliczania od całkowitej emisji z instalacji CO2, wykorzystywanego do celów przemysłowych (np. gazowanie napojów) lub wyprowadzanego poza zakład (np. wykorzystywanie w szklarniach). Od 2013 r. z emisji całkowitej odliczyć będzie można jedynie CO2 zawarty w paliwie opuszczającym zakład (np. gaz koksowniczy, gaz wielkopiecowy) i przenoszony do innej instalacji objętej EU ETS lub CO2, wychwycony i przeznaczony do podziemnego składowania przy pomocy technologii CCS. W rozporządzeniu doprecyzowano również zapisy mówiące o minimalnej częstotliwości pobierania próbek w przypadku korzystania z analizy laboratoryjnej oraz mówiące o obliczaniu niepewności urządzeń pomiarowych operatora i dostawcy paliwa, stosowaniu zapisów z faktur do obliczania zużycia paliwa oraz obliczania niepewności związanej ze składowaniem paliw na terenie zakładu. Bazując na doświadczeniach z lat ubiegłych, wprowadzono również szereg uproszczeń dla małych operatorów, emitujących poniżej 25 tys. ton CO2 rocznie.

Aktualnie KE przygotowuje zestaw dodatkowych dokumentów pomocniczych do obu rozporządzeń, w tym przewodników (m.in. o obliczeniach niepewności pomiarowej, obliczeniach frakcji biomasy, ustalaniu częstotliwości pobierania próbek itp.), formularzy elektronicznych (planów monitorowania, raportów rocznych), przykładowych planów monitorowania oraz listy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania itp. Pierwsze dokumenty powinny zostać opublikowane wraz z finalnymi wersjami rozporządzeń w maju br. Ich celem jest wsparcie operatorów i administracji krajowej w procesie dostosowania się do nowych przepisów oraz do przygotowywania i zatwierdzania zaktualizowanych planów monitorowania.

W związku z aktualizacją przepisów i wprowadzeniem elektronicznego formularza z planem monitorowania operatorzy zobowiązani będą do aktualizacji swoich planów monitorowania i do dostosowania ich do wymogów zawartych w nowym rozporządzeniu.

Proces przygotowania i zatwierdzania nowych planów powinien rozpocząć się zaraz po publikacji rozporządzeń i zakończyć do grudnia 2012 r., aby od 1 stycznia 2013 r. każdy operator monitorował i raportował swoją emisję zgodnie z nowymi wymogami.

Nowe rozporządzenia stanowią wyzwanie dla organów administracji krajowej, ponieważ wymuszają na państwach członkowskich, w przypadku których obowiązki administrowania systemem zostały rozłożone na kilka instytucji, by funkcjonowanie i działania tych jednostek były spójne i skoordynowane. W związku z tym Ministerstwo Środowiska powinno zaproponować poprawki do obecnie obowiązującej ustawy o handlu emisjami w zakresie obowiązków przypisanych do poszczególnych instytucji, zaangażowanych w administrowanie systemem (KOBiZE, PCA, starostwa itp.), ale również w szczególności w zakresie procedur związanych z przygotowaniem i zatwierdzaniem planów monitorowania. W dłuższej perspektywie należy spodziewać się, że administrowanie systemem odbywać się będzie poprzez system informatyczny, dostępny dla wszystkich uczestników systemu handlu emisjami w kraju (operatorów instalacji, organów wydających zezwolenie, KOBiZE, weryfikatorów i Polskiego Centrum Akredytacji). Dzięki zastosowaniu takich rozwiązań procedury zatwierdzania planów monitorowania, przygotowanie, przesyłanie i akceptacja raportów rocznych, oceny weryfikatorów oraz cała korespondencja pomiędzy operatorami a administratorem następować będzie przy pomocy elektronicznych formularzy lub poprzez platformę internetową (podobnie jak Krajowa Baza), co pozwoli w znaczący sposób podnieść efektywność funkcjonowania systemu oraz zminimalizować liczbę popełnianych błędów przy jednoczesnym ograniczeniu nakładów czasu i kosztów ponoszonych przez operatorów.

Druga połowa 2012 r. będzie pracowitym okresem zarówno dla operatorów instalacji, odpowiedzialnych za przygotowanie nowych wersji planów monitorowana, jak i dla organów państwowych, odpowiedzialnych za ich zatwierdzenie i przygotowanie niezbędnych zmian w prawie krajowym. Dopiero w połowie 2014 r., po zakończeniu pierwszego roku sprawozdawczego emisji CO2 monitorowanych wg nowych przepisów wspólnotowych, będzie można ocenić skuteczność i efektywność wprowadzonych zmian.

Źródła

1.Dyrektywa 2009/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 kwietnia 2009 r. zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. Urz. UE L 140/63 z 5 czerwca 2009 r.).

2. Ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (DzU z 2011 r. nr 122, poz. 695).

3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 12 września 2008 r. w sprawie sposobu monitorowania wielkości emisji substancji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji(DzU z 2008 r. nr 183, poz. 1142).

4. www.ec.europa.eu/clima/news/docs/regulation_mr_en.pdf.

5. www.ec.europa.eu/clima/news/docs/regulation_va_en.pdf.

6. Decyzja Komisji 2004/156/WE z 29 stycznia 2004 r. ustanawiająca wytyczne dotyczące monitorowania i sprawozdawczości w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 59/1 z 26 lutego 2004 r.).

7. Decyzja Komisji 2007/589/WE z 18 lipca 2007 r. ustanawiająca wytyczne dotyczące monitorowania i sprawozdawczości w zakresie emisji gazów cieplarnianych, zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 229 z 31 sierpnia 2007 r.).

8. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77WE oraz 2003/30/WE (Dz. Urz. UE L 140/16 z 5 czerwca 2009 r.).

prawo_monitorowanie_i_t_karpinski_fot_autora_1

Jacek Kołoczek, kierownik zespołu ds. monitorowania i weryfikacji emisji, KOBiZE

prawo_monitorowanie_i_t_karpinski_fot_autora_1

Tomasz Karpiński, starszy specjalista w zespole ds. monitorowania i weryfikacji emisji, KOBiZE

Opublikowano: Ecomanager Numer 6/2012 (27)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *