Mniejsze kary dla posiadaczy odpadów

W marcu ub. r. weszła w życie ustawa o zmianie ustawy o odpadach, która wprowadziła szereg różnych, sięgających 10 tys. zł, kar za niedopełnienie obowiązków w zakresie gospodarowania odpadami. Tegoroczna nowelizacja ustawy zmniejszyła wysokość niektórych kar do 500 zł, co spotkało się z aprobatą posiadaczy odpadów, zobligowanych do sporządzania zbiorczych zestawień danych.

Do niedawnawysokość kary była określona ustawowo, nie podlegała żadnemu zmniejszeniu i nie była uzależniona od daty złożenia sprawozdania po terminie. W konsekwencji, nie ważne było to, czy sprawozdanie zostało przekazane dzień po terminie czy też pół roku oraz czy złożyła je duża elektrownia, czy mała piekarnia – każdy podmiot był zobowiązany zapłacić karę w wysokości 10 tys. zł. Skutkiem tego było ogłoszenie upadłości przez „mniejszych” przedsiębiorców, którzy nie zdołali podołać wysokim obciążeniom finansowym. Przepisy zostały jednak zmienione w 2011 r. Kara w wysokości 10 tys. zł została zmniejszona do 500 zł. Zmodyfikowano również zakres karanego przewinienia, tj. wcześniej karze tej podlegała również ewidencja odpadów wraz z wyszczególnionymi kartami charakterystyki i testami zgodności, a w obecnie obowiązującym akcie mowa jest w wyłącznie o rocznych zestawieniach danych o odpadach (art. 79c ust.3).

W pierwotnej wersji ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o opadach1 przepisy mówiące o niewypełnianiu obowiązku w zakresie prowadzenia ewidencji czy przekazywaniu zbiorczych zestawień danych (art. 76 pkt. 6 w rozdział 9 – przepisy karne) były wykroczeniem i skutkowały karą grzywny. Oznaczało to, że jeżeli podczas kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska stwierdzono brak prowadzenia ewidencji odpadów, brak sporządzenia sprawozdania rocznego lub też uznano złożenie tego dokumentu za nieterminowe czy też nierzetelne wykonanie tego obowiązku, to podmiot mógł zostać ukarany mandatem. Kary te w większości nie były wysokie i mieściły się w przedziale od 50 do 500 zł.

Ewolucja ustawy

Ustawa z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw2, wprowadziła sporo zmian dotyczących gospodarki odpadami, w tym również przepisów w zakresie kar pieniężnych. Został uchylony art. 76, który stanowił o karach grzywny za m.in. brak prowadzonej ewidencji odpadów czy też brak złożonego zbiorczego zestawienia danych o odpadach. Zmienił się też status niewypełnienia tych obowiązków. Straciły one miano wykroczeń i wprowadzono kary pieniężne w wysokości 10 tys. złotych. Przepisy te weszły w życie 12 marca 2010 r. W myśl ustawy o odpadach dokumenty mają być przechowywane przez pięć lat. W związku z tym pojawiły się wątpliwości, czy za brak prowadzonej ewidencji odpadów lub sprawozdań za lata 2005-2009 kara będzie naliczana osobno. Oznaczałoby to, że w najgorszym przypadku podmiot będzie musiał uiścić niebagatelną kwotę 50 tys. zł. Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Środowiska z 23 lipca 2010 r.3 nie można karać za brak zestawień sprzed 2009 r., gdyż prawo nie może działać wstecz. Przed wejściem w życie tej ustawy naruszenia przepisów miały inny status prawny – wcześniej można było otrzymać karę grzywny, a od 12 marca 2010 r. karę administracyjną.

Niemniej ci, którzy spóźnili się ze złożeniem zbiorczego zestawienia danych o odpadach w 2010 r. lub 2011 r. lub nie złożyli ich w ogóle, dostali kary w wysokości 10 tys. zł. Szczególnie widoczne było to w 2011 r., kiedy to po raz pierwszy obowiązywał krótszy termin składania tych sprawozdań (do 15 marca). W efekcie wiele firm upadło lub dość boleśnie odczuło skutki zmian prawnych. Jeden dzień spóźnienia ze złożeniem sprawozdania oznaczał wszczęcie postępowania administracyjnego w celu nałożenia kary. Wprawdzie od każdej decyzji można było się odwołać do organów nadrzędnych (Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a w kolejnym kroku Naczelny Sąd Administracyjny), jednak przepisy o karach pieniężnych były precyzyjnie sformułowane i unieważnienie decyzji marszałka w tym zakresie było dość trudne.

Obecnie obowiązujące przepisy

Kolejne zmiany w zakresie kar za niewypełnianie obowiązków dotyczących gospodarowania odpadami przyniosła ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o odpadach4, która weszła w życie 20 lipca br. Zmienia ona klasyfikację naruszenia prawa, znosi karę pieniężną w zakresie prowadzenia ewidencji oraz zmniejsza karę za niezłożenie rocznego zestawienia danych o odpadach do 500 zł. Brak prowadzonej ewidencji odpadów lub prowadzenie jej niezgodnie ze stanem rzeczywistym traktowane jest teraz ponownie jako wykroczenie i podlega karze grzywny. Obecnie w ustawie nowelizującej nie ma również zapisów dotyczących sporządzania kart charakterystyki oraz testów zgodności, gdyż w myśl art. 36 ust. 1b ustawy o odpadach1 dokumenty te stanowią ewidencję odpadów, więc nie ma potrzeby osobnego ich wymieniania.

Niezłożenie zbiorczego zestawienia nadal jest karane decyzją administracyjną, lecz wysokość kary jest znacznie niższa i wynosi 500 zł. Po stwierdzeniu naruszenia prawa w tym zakresie marszałek województwa wydaje decyzję, w której określony jest termin przekazania zaległego sprawozdania (nie krótszy niż 14 dni). Jeżeli podmiot nie przekaże zbiorczego zestawienia danych za dany rok kalendarzowy w tym terminie, otrzyma dodatkową karę w wysokości 2 tys. zł, która może być zwielokrotniona i maksymalnie osiągnąć łączną kwotę 10 tys. zł. Taka wysokość kary jest przewidziana wyłącznie dla „upartych” podmiotów, które mimo kilku decyzji marszałka nadal nie wywiązują się z ustawowego obowiązku.

Różnice w przepisach

Na uwagę zasługuje również sposób sformułowania obecnie obowiązującego przepisu prawnego. W akcie obowiązującym do 19 lipca 2011 r. wyszczególnione były m.in. czyny takie jak niezłożenie zestawienia, niezłożenie w terminie lub wykonanie niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast art. 79c ust. 3 ustawy o odpadach1 obecnie brzmi: Jeżeli posiadacz odpadów, wbrew obowiązkowi, o którym mowa w art. 37 ust. 3, nie przekazuje zbiorczego zestawienia danych, podlega karze pieniężnej w wysokości 500 zł. Art. 37 ust. 3 ustawy o odpadach1 jasno określa nie tylko obowiązek przekazywania zbiorczego zestawienia danych do marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce gospodarowania odpadami, ale także termin jego złożenia do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy. Złożenie go po terminie jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku określonym w art. 37 ust. 3. W przypadku przedłożenia rocznego zestawienia danych o odpadach po terminie, marszałek wystawia decyzje wymierzającą karę 500 zł, bez wskazania terminu złożenia sprawozdania.

W sytuacji, gdy dane zawarte w sprawozdaniu budzą wątpliwość, a więc dokument został stworzony niezgodnie ze stanem rzeczywistym, zgodnie z art. 37 ust. 3b w pierwszej kolejności marszałek w drodze decyzji wyznacza termin złożenia korekty, a dopiero niewywiązanie się przez podmiot z tej decyzji uznaje się za niewykonanie obowiązku złożenia zbiorczego zestawienia danych o odpadach. W związku z tym uznano za zbędne wyodrębnianie czynu – złożenie sprawozdania niezgodnie ze stanem rzeczywistym

Kary za lata poprzednie

Naruszenie prawa w postaci niezłożenia zbiorczego zestawienia danych o odpadach nie zmieniło swej klasyfikacji i nadal stanowi przewinienie o charakterze administracyjnym ze skutkiem kary pieniężnej.

Zasady wypełniania nowych sprawozdań różnią się znacznie od dotychczasowych, co może stanowić problem w ich wypełnianiu przez niektóre podmioty. Należy pamiętać, że obowiązek ten dotyczy każdego posiadacza odpadów prowadzącego ewidencję odpadów, a więc zarówno dużą elektrownię, jak i małe biuro rachunkowe, które wytwarza odpady typu opakowania po papierze ksero czy też zużyty kartridż do drukarki.

Źródła

1. Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (DzU z 2007 r. nr 39, poz. 251 z późn. zm.).

2. Ustawa z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2010 r. nr 28, poz. 145).

3. Wyjaśnienia z 23 lipca 2010 r. do przepisów ustawy o odpadach w związku z wejściem w życie ustawy z 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2010 r. nr 28, poz. 145).

4. Ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o odpadach (DzU z 2011 r. nr 138, poz. 809).

5. Stanowisko Ministerstwa Środowiska z 1 sierpnia 2011 r. w sprawie dot. kar pieniężnych w związku z wejściem w życie ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o odpadach (DzU z 2011 r. nr 138, poz. 809)

6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 8 grudnia 2010 r. w sprawie zakresu informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i przekazywania zbiorczych zestawień danych (DzU z 2010 r. nr 249, poz. 1674).

Grażyna Orzechowska, ekspert w zakresie opłat środowiskowych i obowiązków sprawozdawczych, ATMOTERM

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *