Kto może uczestniczyć w EMAS?

Uczestnictwo w krajowym systemie ekozarządzania i audytu EMAS ma charakter dobrowolny. Ponadto jest dostępne dla wszystkich przedsiębiorstw oraz instytucji sektora publicznego i prywatnego, które w sposób systematyczny ograniczają własne oddziaływanie na środowisko.

Podstawowym celem krajowego systemu ekozarządzania i audytu środowiskowego EMAS, jako ważnego instrumentu planu działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej, jest wspieranie ciągłej poprawy efektów działalności środowiskowej organizacji. Dokonuje się tego przez ustanowienie i wdrażanie systemów zarządzania środowiskowego, systematyczną, obiektywną i okresową ocenę efektywności takich systemów oraz dostarczanie informacji o efektach działalności środowiskowej. Ważne jest również prowadzenie otwartego dialogu ze społeczeństwem i innymi zainteresowanymi stronami, aktywne zaangażowanie pracowników organizacji oraz odpowiednie szkolenia1.

Wdrożenie systemu ekozarządzania i audytu EMAS powinno być umożliwione wszystkim organizacjom, których działalność ma wpływ na środowisko. EMAS winien dostarczyć im środków do zarządzania tym wpływem i poprawić ogólne efekty ich działalności środowiskowej.

Z tego względu w rozporządzeniu 1221/2009 znajduje się stwierdzenie, że należy zachęcać organizacje, szczególnie te niewielkie, do uczestnictwa w EMAS. Ich udział należy promować przez ułatwianie dostępu do informacji, istniejących funduszy pomocowych i instytucji publicznych oraz poprzez ustanowienie lub promowanie środków pomocy technicznej.

Liczą się chęci

System EMAS może wdrożyć każda organizacja sektora publicznego i prywatnego, która chciałaby zmniejszyć swoje oddziaływanie na środowisko. Organizacja oznacza spółkę, korporację, firmę, przedsiębiorstwo, organ lub instytucję (albo część lub kombinację powyższych) znajdującą się we Wspólnocie lub poza nią, posiadającą osobowość prawną lub nie, publiczną lub prywatna, mającą swoje własne funkcje i administrację2. W systemie ekozarządzania i audytu EMAS może być zarejestrowana cała lub część organizacji, bez względu na jej wielkość i rodzaj prowadzonej działalności. Może to być np.: szkoła, uczelnia wyższa, salon kosmetyczny, ministerstwo, NFOŚiGW, urząd miasta i gminy, huta, elektrownia, zakład chemiczny czy też drukarnia.

W rozporządzeniu EMAS znajduje się również zapis mówiący o tym, że organizacje, które stosują inne systemy zarządzania środowiskowego, a chcą przenieść się do systemu EMAS, powinny mieć możliwość dokonania tego w jak najprostszy sposób. Należy wziąć pod uwagę związki z innymi systemami zarządzania środowiskowego. Zachęci to wiele organizacji posiadających system zarządzania środowiskowego zgodny z wymaganiami normy ISO 14001 do wdrożenia systemu ekozarządzania i audytu EMAS.

Na uwagę zasługuje również to, że organizacje, których obiekty znajdują się w jednym lub w kilku państwach członkowskich, powinny mieć możliwość rejestracji wszystkich lub kilku z nich w ramach jednego zgłoszenia. Przy tym obiekt oznacza geograficznie wydzielony obszar podlegający kontroli zarządczej organizacji, obejmującej działania, produkty i usługi, w tym całą infrastrukturę, wyposażenie i materiały. Jest on najmniejszą jednostką, która ma być uwzględniana w ramach rejestracji w systemie EMAS. Z możliwości takiej mogą korzystać: instytucje finansowe, np. banki czy firmy leasingowe, sieci sklepów, zakłady usługowe, np. serwisy pojazdów samochodowych oraz biura podróży.

W przypadku rejestracji obiektów należy pamiętać o tym, że częściowa rejestracja nie może służyć wybieraniu „najlepszych części”, oraz by postępować wg zasad „odpowiedzialności w wymiarze lokalnym” i „odpowiedzialności publicznej”. Obiekty mogą być rejestrowane oddzielnie lub pod jednym numerem. Mamy wtedy do czynienia z tzw. rejestracją zbiorową. Oznacza ona rejestrację wszystkich lub niektórych obiektów organizacji posiadającej obiekty znajdujące się w jednym lub większej liczbie państw członkowskich lub w krajach trzecich. Organizacje rejestrujące kilka obiektów pod jednym numerem muszą się liczyć z utratą rejestracji w przypadku naruszenia wymagań rozporządzenia EMAS tylko w jednym z nich. Aby zminimalizować ryzyko utraty rejestracji, organizacja może poddać wszystkie obiekty dodatkowej, oddzielnej weryfikacji i rejestracji. Wnioski o jedną rejestrację zbiorową składa się organowi właściwemu w państwie członkowskim, w którym znajduje się siedziba główna organizacji lub centrum zarządzania.

Warunki rejestracji

Rejestracja w systemie ekozarządzania i audytu EMAS jest możliwa, jeżeli: zdefiniowane zostały produkty, usługi lub działania specyficzne dla wydzielonej części, a jej aspekty środowiskowe zidentyfikowano i można je wyróżnić spośród aspektów środowiskowych części, która nie została zarejestrowana. Wydzielona część powinna mieć własny zarząd i administrację pozwalającą na zapewnienie działania systemu zarządzania środowiskowego, nadzorowania znaczących aspektów oraz podejmowanie działań korygujących. Ponadto rejestracja może się odbyć, gdy dla wydzielonej części zostały jasno określone obowiązki dotyczące odpowiedzialności za zapewnienie zgodności z wymaganiami wynikającymi z pozwoleń, które jej dotyczą1. Niektóre organizacje celowo podejmują decyzję o podziale organizacji i rejestracji tylko wybranego obiektu. Jednak taki podział organizacji nie jest możliwy, jeżeli wydzielona część obejmuje tylko obszar operacji prowadzonych przez organizację, które nie są charakterystyczne dla organizacji z punktu widzenia aspektów środowiskowych i wpływu całości działań prowadzonych w danym obiekcie lub nie jest jednoznaczne, które części zakładu są objęte systemem zarządzania środowiskowego oraz dlaczego te części zostały wydzielone. Z tego względu należy jasno określić zakres organizacji objęty systemem zarządzania środowiskowego (SZŚ). Warto pamiętać, by obejmował on aspekty środowiskowe związane ze wspólną infrastrukturą oraz że aspekty te powinny zostać włączone do programu środowiskowego i procesu ciągłego doskonalenia. W przypadku organizacji wytwarzających takie same lub podobne wyroby albo usługi ważną rzeczą jest wykazanie, że we wszystkich obiektach realizowana jest ta sama polityka oraz stosowane są takie same procedury. Ponadto należy pamiętać, że jeżeli prowadzone działania mają takie same aspekty środowiskowe, podlegają wspólnemu systemowi zarządzania i realizowane są w ramach tych samych struktur, to można zastosować wybiórczą weryfikację obiektów.

Możliwość wspólnego wdrożenia systemu ekozarządzania i audytu EMAS dotyczy również niezależnych grup organizacji powiązanych ze sobą ze względu na bliskie położenie geograficzne, prowadzących podobną działalność lub usytuowanych w niewielkiej odległości od siebie. Takie grupy organizacji nazywane są klastrami. Mogą należeć do nich: organizacje działające w specjalnych strefach ekonomicznych, organizacje skupione w tzw. parkach biznesowych oraz przedsiębiorstwa z danej branży. W rozporządzeniu EMAS jest zawarty zapis dotyczący zachęcania władz lokalnych przez państwa członkowskie do zapewnienia klastrom, przy udziale stowarzyszeń branżowych, izb handlowych i innych zainteresowanych stron, szczególnej pomocy w spełnieniu wymogów dotyczących rejestracji. Każda organizacja wchodząca w skład klastra rejestrowana jest oddzielnie1.

Organizacje, w przypadku których nie można prawidłowo określić konkretnego obiektu, np.: transportowe oraz dystrybuujące wodę, gaz czy energię elektryczną, mają większy problem z wykazaniem danego obiektu. Z tego względu sfera działalności oraz infrastruktura podlegające rejestracji w tych organizacjach muszą być jasno zdefiniowane i uwzględnione w systemie zarządzania oraz precyzyjnie opisane w deklaracji środowiskowej. Ponadto przejrzyście zdefiniowana musi być odpowiedzialność za nadzór nad znaczącymi aspektami środowiskowymi. Należy również dostarczyć dowody, że: stosowane są prawidłowe procedury nadzoru nad aspektami środowiskowymi, rozważono ryzyko dla środowiska i ludności, a także przyjęto odpowiednie plany informowania ludności o postępowaniu w przypadku niebezpieczeństwa. Należy potwierdzić także fakt, że są przygotowywane systematyczne informacje o poziomie zanieczyszczeń oraz prowadzony jest nadzór nad własną infrastrukturą. Dokonując wyboru obiektów poddawanych weryfikacji, należy uwzględnić politykę środowiskową i programy środowiskowe, stopień złożoności SZŚ, znaczenie bezpośrednich i pośrednich aspektów środowiskowych oraz wpływu na środowisko, a także ewentualne wzajemne oddziaływanie ze szczególnie wrażliwym środowiskiem. Należy wziąć pod uwagę również dojrzałość SZŚ funkcjonującego w danym obiekcie. Istotne są też opinie zainteresowanych stron, rozmieszczenie personelu organizacji w obiektach oraz praca zmianowa. Kontrolując obiekt, należy przeanalizować dotychczasowe problemy środowiskowe oraz wyniki poprzednich weryfikacji i audytów wewnętrznych.

Obowiązki organizacji

Każda zarejestrowana w systemie ekozarządzania i audytu EMAS organizacja ma swoje obowiązki. Co trzy lata konieczne jest poddawanie weryfikacji całego SZŚ i programu audytu oraz jego wdrożenie, a także przygotowanie deklaracji środowiskowej zgodnie z wymogami określonymi w załączniku IV i uzyskanie jej walidacji przez weryfikatora środowiskowego.

W kompetencjach zarejestrowanej organizacji leży również przekazanie zwalidowanej deklaracji środowiskowej i wypełnionego formularza zawierającego przynajmniej minimalne informacje określone w załączniku VI, właściwemu organowi oraz stosownych przypadkach uiszczanie opłaty za odnowienie rejestracji.

Zarejestrowane organizacje powinny udostępniać publicznie zarówno swoje, jak i zaktualizowane deklaracje środowiskowe w ciągu jednego miesiąca od rejestracji oraz jednego miesiąca po jej odnowieniu.

W rozporządzeniu 1221/2009 zawarto pewne odstępstwa, które dotyczą małych organizacji, takich jak mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa, zdefiniowane w zaleceniu Komisji 2003/361/WE z 6 maja 2003 r. odnośnie definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Małe organizacje to także władze lokalne zarządzające maksymalnie 10 tys. mieszkańców lub inne władze publiczne zatrudniające mniej niż 250 osób i dysponujące rocznym budżetem nieprzekraczającym 50 mln euro lub o rocznym bilansie nieprzekraczającym 43 mln euro1. Na wniosek małej organizacji organy właściwe przedłużają trzyletni okres na nie dłużej niż cztery lata lub roczny okres maksymalnie na dwa lata, pod warunkiem że weryfikator środowiskowy, który dokonał weryfikacji organizacji, potwierdza, iż nie występują znaczące zagrożenia dla środowiska, organizacja nie planuje istotnych zmian oraz nie ma poważnych lokalnych problemów związanych ze środowiskiem, do których organizacja się przyczynia1.

Uczestnictwo organizacji spoza UE

W przypadku kiedy w systemie EMAS chciałaby zarejestrować się organizacja prowadząca działalność na terenie kraju, który nie należy do Unii Europejskiej, wnioski o rejestrację, w tym o zbiorową dotyczącą jedynie obiektów znajdujących się poza Wspólnotą, składa się jakiemukolwiek organowi właściwemu w tych państwach członkowskich, które przewidują rejestrację organizacji spoza Wspólnoty. W tym przypadku weryfikator powinien posiadać akredytację lub licencję w państwie członkowskim, w którym organizacja składa wniosek o rejestrację. Ponadto organizacja winna odnieść się do wymagań prawnych dotyczących środowiska, mających zastosowanie do podobnych organizacji w państwach członkowskich, w których zamierza złożyć wniosek.

EMAS w statystyce

Do końca września 2010 r. w systemie ekozarządzania i audytu EMAS zarejestrowano 4525 organizacji (7754 obiekty)3. Po chwilowym spadku liczby rejestracji, obserwowanym na przełomie 2002 i 2003 r., zaczęła ona ponownie rosnąć aż do 2006 r., po czym w 2007 r. zauważono jej ponowne zmniejszenie się. Niekwestionowanym liderem są Niemcy, gdzie liczba zarejestrowanych organizacji sięga 1395 (1887 obiektów)3. Na dalszych miejscach są: Hiszpania 1227 organizacji (1541 obiektów) oraz Włochy 1035 organizacji (1460 obiektów). Sporą liczbą rejestracji może pochwalić się także Austria – ok. 250 wpisów do rejestru EMAS (616 obiektów). W Polsce zarejestrowanych jest zaledwie 20 organizacji (30 obiektów). Należy jednak podkreślić, że w naszym kraju pierwszej rejestracji dokonano dopiero w czwartym kwartale 2005 r. W 2006 r. zarejestrowano kolejną organizację, w roku następnym sześć, a w 2008 r. wpisano do rejestru osiem następnych. W 2009 r. nastąpiła rejestracja pięciu organizacji.

Źródła

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1221/2009 z 25 listopada 2009 r. w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS), uchylające rozporządzenie (WE) nr 761/2001 oraz decyzje Komisji 2001/681/WE i 2006/193/WE.

2. Atwell A.: The insurer’s view of ISO 14001 in risk management. ISO Management Systems. November-October 2004.

3. http://ec.europa.eu/environment/emas z 16 października 2010 r.

dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, Katedra Znormalizowanych Systemów Zarządzania, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu

Opublikowano: Ecomanager Numer 11/2010 (9)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *