Gospodarka odpadami komunalnymi – nowe regulacje

Ustawa z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw nałożyła na przedsiębiorców nowe obowiązki w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi.

Wśród rozmaitych kwestii związanych z ochroną środowiska na pierwszy plan wysuwa się m.in. gospodarka odpadami komunalnymi. Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach1. Określa ona zadania gminy oraz obowiązki właścicieli nieruchomości, dotyczące utrzymania czystości i porządku, warunki wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów, a także warunki udzielania zezwoleń podmiotom świadczącym usługi w zakresie uregulowanym w ustawie (brzmienie obowiązujące od 1 stycznia 2012 r.). W sprawach dotyczących postępowania z odpadami komunalnymi w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie stosuje się przepisy Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach2.

W Polsce znaczenie problematyki gospodarki odpadami komunalnymi jest większe niż w innych państwach europejskich w związku z rozmaitymi zapóźnieniami w tym względzie, których w ciągu ostatnich kilkunastu lat nie udało się nadrobić. Skutkuje to przygotowaniem radykalnych zmian w systemie prawnym związanym z gospodarką tymi odpadami. Są one wprowadzone przez Ustawę z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw3. Wprowadzono w niej m.in. nowe obowiązki dla przedsiębiorców w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi.

W Polsce znaczenie problematyki gospodarki odpadami komunalnymi jest większe niż w innych państwach europejskich w związku z rozmaitymi zapóźnieniami w tym względzie, których w ciągu ostatnich kilkunastu lat nie udało się nadrobić.

Obowiązki właścicieli nieruchomości

Nowelizacja dała radzie gminy możliwość dokonania wyboru – czy właściciele niezamieszkanych nieruchomości, a więc także przedsiębiorcy, zostaną objęci gminnym systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, czy też nie. Od tego rozstrzygnięcia zależy zakres obowiązków przedsiębiorców, wynikający z rozdziału trzeciego ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Jednak bez względu na to na przedsiębiorcach ciąży szereg obowiązków określonych w rozdziale trzecim. Jako właściciele nieruchomości (a także współwłaściciele, użytkownicy wieczyści oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością) mają oni obowiązek zapewnienia utrzymania czystości i porządku m.in. przez wyposażenie nieruchomości w pojemniki służące do zbierania odpadów komunalnych oraz utrzymywanie ich w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym. Ponadto są oni zobowiązani do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa kanalizacji jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenia jej w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli jest ona wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą, wymagania określone w odrębnych przepisach. Właściciel nieruchomości jest także zobowiązany do zbierania powstałych na jego terenie odpadów komunalnych, zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie, gromadzenia nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych oraz pozbywania się ich w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. Jest on także odpowiedzialny za uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości. Za chodnik uznaje się wydzieloną część drogi publicznej, stworzoną dla ruchu pieszego, położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Właściciel nieruchomości nie musi sprzątać chodnika, na którym jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych.

Umowy i opłaty

Właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się ze swojego terenu nieczystości ciekłych, oraz ci, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, wykonując obowiązek pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych, są obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych. Umowa powinna być także zawarta z gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcą odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, wpisanym do rejestru działalności regulowanej.

W przypadku właścicieli nieruchomości, którzy nie zawarli umów, gmina jest obowiązana zorganizować odbieranie odpadów komunalnych oraz opróżnianie zbiorników bezodpływowych.

Wójt, burmistrz, prezydent miasta wydaje z urzędu decyzję, w której ustala: obowiązek uiszczania opłat za odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnianie zbiorników bezodpływowych, wysokość tych opłat wyliczonych z zastosowaniem powyższych stawek, terminy ich uiszczania, a także sposób i terminy udostępniania pojemników lub zbiorników w celu ich opróżnienia.

Rada gminy może też, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, przejąć od właścicieli nieruchomości obowiązki pozbywania się nieczystości ciekłych oraz uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości. W tej sytuacji rada gminy ustala opłatę ponoszoną przez właścicieli nieruchomości za wykonywanie przejętych obowiązków. Jest ona obliczana w sposób zryczałtowany. Wysokość opłaty jest uzależniona od faktycznych kosztów ponoszonych przez gminę z tytułu zorganizowania i funkcjonowania systemu zagospodarowywania nieczystości ciekłych oraz uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości. Ustalając opłaty, rada gminy określa terminy ich uiszczania.

W przypadku objęcia właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, przez radę gminy obowiązkiem odbierania odpadów komunalnych przez gminę, przedsiębiorca winien ponosić opłatę za gospodarowanie tymi odpadami. W tej sytuacji opłata stanowi iloczyn liczby pojemników z odpadami komunalnymi powstałymi na danej nieruchomości oraz stawki za gospodarkę tymi odpadami, ustalonej przez radę. Gdyby jednak nieruchomość składała się z części zamieszkałej i niezamieszkałej, to opłata stanowić będzie sumę opłat obliczonych dla poszczególnych typów nieruchomości. Jednakże rada gminy może podjąć uchwałę, stanowiącą akt prawa miejscowego, na mocy której ustala sposób obliczania tej opłaty w ujednolicony sposób.

Zezwolenie na świadczenie usług

Obowiązki przedsiębiorców świadczących usługi, na które wymagane jest zezwolenie, określone są w rozdziale czwartym ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach1 – „Warunki udzielania zezwoleń na świadczenie usług”. Przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do regulacji zawartych w Ustawie z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej4.

Na prowadzenie działalności związanej z opróżnianiem zbiorników bezodpływowych, transportem nieczystości ciekłych, ochroną przed bezdomnymi zwierzętami, prowadzeniem schronisk dla bezdomnych zwierząt, a także grzebowisk i spalarni zwłok zwierzęcych i ich części, konieczne jest uzyskanie zezwolenia.

Rada gminy określa, w drodze uchwały, wymagania, jakie powinien spełniać przedsiębiorca ubiegający się o takie zezwolenie. Gminne jednostki organizacyjne prowadzące na obszarze własnej gminy wspomnianą działalność na zasadach określonych w ustawie, nie mają obowiązku uzyskania zezwoleń, ale muszą spełniać warunki wymagane przy ich udzielaniu. Zezwolenia wydaje, w drodze decyzji, wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce świadczenia usług.

Odbieranie odpadów komunalnych

Całkowitą nowością, mająca charakter liberalizujący, jest zmiana w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z działalności objętej zezwoleniem na działalnością regulowaną. Kwestia ta jest szczegółowo uregulowana w rozdziale 4a ustawy o utrzymywaniu czystości i porządku w gminach1 – „Warunki wykonywania działalności w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych”. Działalność ta jest regulowana w rozumieniu Ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (art. 9b ust. 1)4.

Szczegółowe przepisy dotyczące działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości znajdują się w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z nią, rejestr działalności regulowanej prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.

Przedsiębiorca odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest zobowiązany do uzyskania wpisu do rejestru w gminie, na terenie której zamierza je odbierać od właścicieli nieruchomości.

Wpisu do rejestru oraz zmiany wpisu w rejestrze dokonuje się na pisemny wniosek przedsiębiorcy. Wpis jest zatwierdzany z chwilą zamieszczenia danych w rejestrze. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta, dokonując wpisu do rejestru, nadaje przedsiębiorcy numer rejestrowy. Ponadto przetwarza dane wpisane do rejestru oraz zapewnia ich bezpieczeństwo (art. 9c).

Podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jest obowiązany do posiadania wyposażenia umożliwiającego odbieranie tych odpadów oraz zapewnienia jego odpowiedniego stanu technicznego, utrzymania pożądanego stanu sanitarnego pojazdów i urządzeń do odbierania odpadów komunalnych, spełnienia wymagań technicznych dotyczących wyposażenia tych pojazdów, a także zapewnienia odpowiedniego usytuowania i wyposażenia bazy magazynowo-transportowej (art. 9d).

Szczegółowe wymagania w tym względzie zostaną określone przez ministra środowiska w porozumieniu z ministrem gospodarki w drodze rozporządzenia.

Podmiot odbierający selektywnie zebrane odpady komunalne od właścicieli nieruchomości ma obowiązek przekazać je do instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, o której mowa w art. 7 Ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. Z kolei odebrane od właścicieli nieruchomości zmieszane odpady komunalne, odpady zielone oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania przekazuje do regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych.

Ustawa zakazuje mieszania selektywnie zebranych odpadów komunalnych ze zmieszanymi odpadami komunalnymi odbieranymi od właścicieli nieruchomości (art. 9e).

W przypadku niedopełniania przez właściciela nieruchomości obowiązku w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako zmieszane i powiadamia o tym gminę (art. 9f).

Podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, który nie działa na podstawie umowy z gminą na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i nie świadczy takiej usługi w trybie zamówienia z wolnej ręki, jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3b ust. 2 i art. 3c ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (art. 9g). Ponadto musi on przekazać właścicielom nieruchomości, od których odbiera odpady komunalne, rachunek, w którym są wyszczególnione koszty odbierania i zagospodarowania tych odpadów (art. 9h).

Przepisy przejściowe

W zakresie przepisów przejściowych związanych z działalnością regulowaną przyjęto, że przedsiębiorcy odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, którzy w dniu wejścia w życie ustawy posiadają zezwolenie na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, mogą wykonywać działalność w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych bez wpisu do rejestru działalności regulowanej w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (art. 14 ust. 1 ustawy3). Przedsiębiorcy, którzy w dniu wejścia w życie ustawy posiadają zezwolenie na odbieranie odpadów komunalnych, są zwolnieni z wnoszenia opłaty skarbowej za wpis do rejestru działalności regulowanej. Gminne jednostki organizacyjne, które w dniu wejścia w życie ustawy wykonują działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, są obowiązane dostosować się do wymagań, o których mowa w art. 9d ust. 1 ustawy, w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (art. 15 ustawy3).

Prowadzący regionalną instalację do przetwarzania odpadów komunalnych ma obowiązek zawrzeć umowę na zagospodarowanie zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania, ze wszystkimi podmiotami odbierającymi odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, którzy wykonują swoją działalność w ramach regionu gospodarki odpadami komunalnymi. W przypadku awarii regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, uniemożliwiającej odbieranie zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych lub pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania od podmiotów odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, odpady te przekazuje się do instalacji przewidzianych do zastępczej obsługi tego regionu, wskazanych w uchwale w sprawie wykonania wojewódzkiego planu gospodarki odpadami. Prowadzący instalację do przetwarzania odpadów komunalnych, która została wskazana jako zastępcza, jest obowiązany przyjąć przekazywane do niej odpady (art. 9l).

Prowadzący regionalną instalację do przetwarzania odpadów komunalnych ma obowiązek, na wniosek gminy lub podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, przedstawić kalkulację kosztów zagospodarowania zmieszanych odpadów komunalnych, odpadów zielonych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania, w ciągu siedmiu dni od dnia jego złożenia (art. 9m).

Znowelizowana ustawa o utrzymaniu czystości i porządku radykalnie zmienia zakres obowiązków ciążących na przedsiębiorcach podlegających rygorom tego aktu prawnego. Mamy do czynienia zarówno z ich liberalizacją – zamiast zezwolenia na odbiór odpadów komunalnych wpis do rejestru, jak i zaostrzeniem, np. w zakresie sprawozdawczości. Pojawiają się także kary pieniężne za brak wykonania albo nieprawidłowe wykonywanie obowiązków. Celem tych wszystkich przepisów ma być uszczelnienie systemu gospodarki odpadami komunalnymi.

Źródła

1.Ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (DzU z 2005 r. nr 236, poz. 2008, z późn. zm.).

2. Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (DzU z 2010 r. nr 185, poz. 1243, z późn. zm.).

3. Ustawa z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw(DzU z 2011 r. nr 152, poz. 897).

4. Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (DzU z 2010 r. nr 220, poz. 1447, z późn. zm.).

prof. dr hab. Zbigniew Bukowski, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, wspólnik w kancelarii Jendrośka, Jerzmański, Bar & Wspólnicy. Prawo gospodarcze i ochrony środowiska.

Opublikowano: Ecomanager Numer 10/2011 (19)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *