Ekoinnowacje po polsku

Bez tytułu

Z Bożeną Lublińską-Kasprzak, prezesem Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, na temat ekoinnowacyjności wśród polskich przedsiębiorstw rozmawia Małgorzata Masłowska-Bandosz.

W rankingu Eco-Innovation Scoreborad, opublikowanym w 2011 r. przez Eco-Innovation Observatory, Polska uplasowała się na ostatnim miejscu wśród krajów UE-27. Oznacza to, że jesteśmy najmniej ekoinnowacyjnym krajem w Europie? Co może być przyczyną tego stanu rzeczy? Jakie działania należy podjąć by zmienić tę sytuację?

Polscy przedsiębiorcy z sektora małych i średnich przedsiębiorstw w większości uważają, że ich działalność nie ma wpływu na środowisko naturalne. Jednak aż trzy czwarte z nich zamierza podjąć innowacyjne działania prośrodowiskowe w perspektywie najbliższych dwóch lat z powodu ograniczenia własnych kosztów, a także ze względu na wymogi rynku, przepisy prawne i oczekiwania społeczne. Stosowanie praktyk biznesowych, zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju, przyczynia się do wzrostu atrakcyjności i wiarygodności przedsiębiorstw. Realizacji tych zasad sprzyja wytwarzanie nowych towarów i usług z wykorzystaniem procesów i systemów ograniczających presję na środowisko, np. przez oszczędzanie energii i surowców. Jest to również sposób na prowadzenie ekonomicznej, bezpiecznej i niezagrażającej zdrowiu obecnych oraz przyszłych pokoleń działalności gospodarczej. W obecnych czasach przedsiębiorcy muszą zmienić charakter swoich działań, aby spełniać wymogi określone prawem, a także oczekiwania kontrahentów i konsumentów w zakresie minimalizowania negatywnego wpływu na środowisko. Z jednej strony konieczne ekoinnowacyjne zmiany traktowane są przez przedsiębiorców jako dodatkowe obciążenie, z drugiej jednak firmy wiedzą, że efektem tych zmian jest często wzrost zaufania do prowadzonej działalności oraz poprawa pozycji konkurencyjnej na rynku.

Jednak przeprowadzone przez PARP badanie, dotyczące wzorców zrównoważonej produkcji, pokazało, że w ciągu ostatnich pięciu lat ponad 40% przedsiębiorców nie podjęło żadnych działań zmniejszających ich negatywny wpływ na środowisko.

Przeprowadzona w 2011 r. przez PARP analiza pt. „Wzorce zrównoważonej produkcji (WZP) w działalności przedsiębiorstw – propozycja rozwiązań systemowych wspierających wdrażanie WZP w MŚP” jest pierwszym na taką skalę projektem badawczym w Polsce poświęconym tej tematyce. Jego celem była identyfikacja i ocena obecnie stosowanych przez MŚP wzorców zrównoważonej produkcji, identyfikacja barier w ich wdrażaniu oraz czynników motywujących do wprowadzania takich rozwiązań. Badanie miało także na celu poznanie stanu świadomości oraz luk kompetencyjnych przedsiębiorców i osób zatrudnionych w tym sektorze. Wyniki tego typu analiz wykazały niską świadomość przedsiębiorców z sektora MŚP dotyczącą wpływu prowadzonej działalności gospodarczej na środowisko naturalne. Większość (81,7%) z nich ocenia go jako mały lub bardzo mały, a tylko 3,8% uznaje, że jest on duży lub bardzo duży. O niewielkiej świadomości przedsiębiorców świadczy też fakt, że nie dostrzegają oni konieczności zmiany dotychczasowego sposobu działania, rzadko też przeprowadzana jest diagnoza wpływu firmy na środowisko naturalne. Czynniki te wpływają również na brak powszechnego podejmowania działań prośrodowiskowych. Aż 42,3% przedsiębiorców nie zainicjowało tego typu działań w ciągu ostatnich 5 lat. Pozostałe firmy na ogół ograniczają się do praktyk podstawowych, mniej kosztochłonnych, częściowo wymuszanych przez przepisy.

Jakie czynniki mogą wpłynąć na decyzję przedsiębiorstw w zakresie podejmowania działań o charakterze prośrodowiskowym?

Wynik badania, o którym wspomniałam, dowiódł, iż większość MŚP, które dotychczas nie wdrażały wzorców zrównoważonej produkcji (72,1%) mogłaby dokonać zmian prośrodowiskowych, gdyby zniesione zostały różnego rodzaju bariery. Najważniejsze z nich to brak funduszy na tego typu rozwiązania (65% wskazań), częste zmiany w prawie (62%) i niejasności przepisów dotyczących ochrony środowiska (52%). Ponadto przeszkodę stanowi też brak wsparcia ze strony instytucji publicznych (55%), niedostatek partnerów zainteresowanych współpracą przy wdrażaniu rozwiązań proekologicznych (49%), zbyt mała wiedza na temat rozwiązań proekologicznych możliwych do zastosowania w firmie (49%) oraz brak przekonania pracowników o konieczności wprowadzania rozwiązań proekologicznych (49%). Wyniki badania pokazują jednak, że stopień wdrożenia wzorców zrównoważonej produkcji w najbliższym czasie może wzrosnąć. 75,4% firm deklaruje chęć podjęcia działań prośrodowiskowych w perspektywie najbliższych dwóch lat.Według ekspertów, wzrost ilości firm z sektora MŚP wdrażających rozwiązania prośrodowiskowe nastąpi raczej w perspektywie pięciu lat niż w nadchodzącym roku, a jego skala będzie niższa niż w pozostałych krajach UE. Wśród najczęściej wymienianych powodów podjęcia decyzji o wdrażaniu tego typu inicjatyw wymieniano m.in.: poszukiwanie oszczędności związanych z ograniczeniem zużycia surowców i energii, troska o stan środowiska, dostosowanie się do wymogów prawnych oraz chęć poprawy wizerunku firmy. Największą zachętą we wdrażaniu wzorców zrównoważonej produkcji stanowiłyby ulgi podatkowe. Przedstawiciele branży usługowej częściej od innych firm wymieniali wprowadzenie dopłat do produktów prośrodowiskowych oraz wdrożenie preferencyjnych kredytów, które pozwoliłyby na finansowanie rozwiązań prośrodowiskowych w przedsiębiorstwie. Firmy z branży finansowej wskazywały na konieczność pogłębiania wiedzy na temat działań zmniejszających wpływ na środowisko naturalne (np. darmowe szkolenia pracowników). Za stosunkowo najmniej skuteczne stymulatory przedsiębiorcy uznali zbyt częste wykorzystywanie kryteriów środowiskowych w przetargach publicznych oraz wprowadzanie dalszych regulacji prawnych i podwyższanie opłat środowiskowych.

Czy oferta polskich firm w zakresie technologii dla ochrony środowiska może być interesująca dla firm zagranicznych? Czy polscy przedsiębiorcy mają szansę zyskać przewagę konkurencyjną nad firmami pochodzącymi np. z Niemiec i Japonii, które są obecnie liderami w zakresie technologii ukierunkowanych na ochronę środowiska?

Odpowiem na to pytanie na podstawie naszych doświadczeń przy organizacji polskiej obecności na Wystawie Światowej Expo w Szanghaju. Do Pawilonu Polski, w ramach międzynarodowej promocji polskiej technologii środowiskowej, zaprosiliśmy laureatów zorganizowanego przez polskie Ministerstwo Środowiska konkursu GreenEvo – Akcelerator Zielonych Technologii. Firmy uczestniczące w konkursie zaprezentowały w Szanghaju innowacyjną ofertę, wpasowaną w potrzeby miejscowego rynku: rozwiązania wspierające wykorzystanie OZE, technologie przetwarzania odpadów niebezpiecznych oraz oczyszczania ścieków i uzdatniania wody. Ponadto pokazano rozwiązania przeznaczone dla koksownictwa oraz technologie energooszczędne. Jestem przekonana, że tego typu projekty mają szansę na międzynarodowy sukces. Podstawowym celem projektu GreenEvo jest wspieranie aktywności międzynarodowej polskich technologii prośrodowiskowych. Pomaga on także w identyfikacji korzystnych dla tych technologii kierunków ekspansji zagranicznej, dzięki powstającym w projekcie raportom i opracowaniom merytorycznym. Przedsiębiorstwa, które je oferują m.in. mogą brać udział w zagranicznych misjach handlowych takich jak ta w Chinach oraz korzystać ze wsparcia organizacyjnego na międzynarodowych targach przemysłowych. Mogą też ubiegać się o dofinansowanie związane z pokryciem kosztów tych działań w ramach dostępnych instrumentów wspierania eksportu, oferowanych przez Ministerstwo Gospodarki i Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

Jakie jeszcze inicjatywy podejmuje PARP w zakresie wspierania ekoinnowacyjności?

Jednym z instrumentów wspierania innowacyjności ze środków publicznych jest realizacja programów wsparcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, szczególnie Działanie 4.4. „Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym”, ukierunkowane na dofinansowanie przedsięwzięć charakteryzujących się wysokim potencjałem innowacyjnym. Działanie to uwzględnia aspekty środowiskowe inwestycji w kryteriach wyboru projektów. W trakcie oceny weryfikowana jest zgodność projektu z politykami horyzontalnymi UE. Z kolei w ramach Krajowego Systemu Usług udzielamy różnych informacji dla przedsiębiorców m.in. w zakresie ochrony środowiska. Sama usługa jest bezpłatna i składa się z dwóch niezależnych części: kompleksowego audytu środowiskowego i udziału w specjalistycznych szkoleniach. Audyt obejmuje wszystkie przedsięwzięcia firmy związane z gospodarką odpadami, emisją pyłów do powietrza, gospodarką wodno-ściekową, recyklingiem oraz odzyskiem opakowań i produktów, a także pozostałą działalnością, która ma wpływ na środowisko. Usługa szkoleniowa zapewnia przedsiębiorcom zdobycie praktycznych umiejętności związanych z obliczaniem opłat za korzystanie ze środowiska.

Czy polskie firmy można określić mianem „społecznie odpowiedzialnych”?

Raport przygotowany na zlecenie PARP pokazuje, że pojęcie „społeczna odpowiedzialność biznesu” zna 31% przedstawicieli firm działających w Polsce – w większości duże przedsiębiorstwa (70% wskazań). Nie są to do końca satysfakcjonujące rezultaty, chociaż z drugiej strony wiemy, że polscy przedsiębiorcy coraz częściej interesują się tą tematyką. Dlatego też istnieje potrzeba zintensyfikowania działań promujących CSR. Niestety, wciąż można się spotkać z przekonaniem, że wdrażanie tego typu zasad jest pewnego rodzaju fanaberią, na którą stać tylko największe podmioty. Zdarza się również, że działania, które każdy pracodawca powinien realizować standardowo, np. wypłacanie wynagrodzenia w terminie, jest postrzegane jako wyraz szczególnie dobrej woli wobec pracowników i jako realizacja założeń CSR. Taką postawę trudno nazwać społeczną odpowiedzialnością biznesu. Warto w tym miejscu podkreślić, że w strategii CSR nie chodzi o to, by przedsiębiorcy, rezygnując z zysku, zajęli się działalnością pro społeczną. Ważne jest to, by walcząc o jak najwyższy zysk uwzględniali także aspekty społeczne i środowiskowe.

Jaką rolę odgrywa PARP w promocji koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu?

 Zadaniem PARP jest uświadomienie jak największej liczbie przedsiębiorców korzyści płynących z działań społecznie odpowiedzialnych. Obecnie realizujemy w obszarze CSR program pt. „Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR)”. Projekt finansowany jest w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi UE. Główny jego cel to wzrost świadomości na temat społecznej odpowiedzialności biznesu wśród przedstawicieli małych i średnich przedsiębiorstw, urzędów marszałkowskich oraz centrów obsługi inwestora i eksportera. Projekt ma również na celu promocję przedsiębiorców społecznie odpowiedzialnych w działaniach samorządów, ukierunkowanych na rozwój przedsiębiorczości i inwestycji, oraz ma zachęcać do wdrażania idei CSR przez realizację pilotażowych projektów przez MŚP. W jego ramach realizowane są m.in. spotkania informacyjne i szkolenia. Planowana jest również organizacja konkursu, w którym przedsiębiorcy będą mogli ubiegać się o dofinansowanie projektów CSR. Jego ogłoszenie planowane jest na wrzesień 2012 r. Maksymalna kwota dofinansowania dla jednego przedsiębiorstwa będzie wynosić 100 tys. zł, przy czym wymagany jest wkład własny w wysokości minimum 30% całkowitych kosztów kwalifikowalnych projektu. Warunkiem udziału w konkursie będzie m.in. potwierdzenie faktu, że projekty realizowane przez potencjalnych wnioskodawców są zgodne z prowadzoną działalnością gospodarczą. Działania te nie mogą stać w sprzeczności z przyjętą w firmie strategią i wpisywać się w co najmniej jeden z obszarów CSR, tj. środowisko, relacje z pracownikami firmy lub zaangażowanie społeczne. Zwieńczeniem realizowanego przez PARP, programu będzie jego ocena, upowszechnienie dobrych praktyk, m.in. w formie publikacji oraz komunikacji na temat rezultatów.

Wywiad przeprowadzono 21 czerwca 2012 r.

Opublikowano: Ecomanager Numer 7/2012 (28)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *