Efektywność w normie

Wzrastające koszty energii oraz cele dotyczące redukcji emisji dwutlenku węgla to jednoznaczny sygnał, że organizacje nie mogą dłużej ignorować tego, w jaki sposób podchodzą do efektywności energetycznej. Najlepsze praktyki dla zarządzania zużyciem energii w organizacji określono w normie BS EN 16001:2009.

Ankieta przeprowadzona w 2009 r. w Wielkiej Brytanii wśród ok. 800 organizacji wykazała, że prawie cztery na pięć spośród nich twierdzi, że zarządzanie efektywnością energetyczną jest „ważne” lub „bardzo ważne” dla ich wyższego kierownictwa. Jednocześnie zaledwie połowa ankietowanych organizacji oceniła swoje obecne praktyki dotyczące aspektów energetycznych jako „dobre” lub „bardzo dobre”.

W Wielkiej Brytanii 1 lipca 2009 r., a w czerwcu ub.r. w Polsce British Standards Institution dodało do dobrze już znanych systemów zarządzania – System Zarządzania Energią, znany jako BS EN 16001:2009. Norma określa najlepsze praktyki dla zarządzania zużyciem energii w organizacji. Tak jak bliźniaczy standard odnoszący się do ogólnego zarządzania środowiskowego ISO 14001, BS EN 16001 zapewnia usystematyzowaną podstawę dla ciągłego doskonalenia, ale nie opisuje, jak dokładnie prowadzić działalność operacyjną. Zamiast skupiać się na jednorazowych, mało uniwersalnych rozwiązaniach technicznych, zachęca do zmian behawioralnych oraz ma na celu umiejscowienie świadomości w zakresie efektywności energetycznej w codziennych czynnościach i decyzjach.

Archiwum British Standards Institution Polska

Co można zyskać?

Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia sukcesu w każdej działalności gospodarczej. System ten zarówno wzmacniając efektywność energetyczną, może obniżyć koszty i zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych, zapewniając przewagę konkurencyjną. Umożliwia organizacji rozwój i wdrożenie odpowiedniej polityki, określenie istotnych obszarów zużycia energii i ustalenia planów redukcji, czego efektem jest zmniejszenie kosztów zużycia poprzez uporządkowane podejście do identyfikacji, pomiaru i zarządzania zużyciem energii. Przekłada się to bezpośrednio na zwiększenie wydajności poprzez wskazanie rozwiązań technologicznych oraz wpływ na zmianę zachowań członów organizacji w celu zmniejszenia zużycia energii. Zgodność z obecnymi, a także przyszłymi wymaganiami prawnymi oraz regulacjami, dotyczącymi poprawy efektywności energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych, zapewnia spełnienie oczekiwań interesariuszy, a także wszelkich nałożonych wymogów, zarówno teraz, jak i w przyszłości. Umożliwia także zrozumienie zagrożeń związanych z energią oraz pozwala zidentyfikować obszary organizacji najbardziej na nie narażone.

Norma BS EN 16001 jest odpowiednia dla każdej organizacji – bez względu na jej rozmiar, branżę lub położenie geograficzne.

Jest szczególnie istotna w przypadku funkcjonowania w energochłonnej gałęzi przemysłu lub konieczności sprostania wymogom i regulacjom dotyczącym emisji gazów cieplarnianych. Zwiększeniem efektywności energetycznej poprzez procesowe podejście zgodne z BS EN 16001 mogą być zainteresowane m.in. organizacje działające w zakresie edukacji, administracja rządowa, samorządy, służby ratownicze, szpitale oraz producenci gumy, tworzyw sztucznych i mebli. Ponadto na certyfikacie powinno zależeć przedstawicielom branży transportowej, budowlanej, hotelarskiej, gastronomicznej, a także dostawcom energii, zakładom gospodarującym odpadami i uzdatniającym wodę, usługodawcom związanym z energią elektryczną i producentom związków chemicznych oraz paliw.

Podobieństwa i różnice z ISO 14 001

Norma stosuje takie samo podejście (zgodne z cyklem „Plan-Do-Check-Act”) jak System Zarządzania Środowiskowego ISO 14001, jednakże skupia się na identyfikacji i zarządzaniu aspektami energetycznymi (patrz ramka). Została ona stworzona jako niezależny system zarządzania. Jeśli kwestie związane z energią mają największy wpływ na aspekt środowiskowy w organizacji, to BS EN 16001 może być pierwszym krokiem na drodze do uświadomienia wszystkim interesariuszom większej odpowiedzialności środowiskowej.

Wiele organizacji uwzględnia zarządzanie energią poprzez system ISO 14001, jednakże nowa norma zapewnia bardziej konkretną podstawę, która pozwala w pełni skoncentrować się na efektywności energetycznej.

Kroki związane z wprowadzeniem systemu zarządzania energią

· ustanowienie odpowiedniej polityki energetycznej,

· identyfikacja aspektów energetycznych, związanych z działalnością organizacji poprzez przeprowadzenie przeglądu zużycia energii,

· identyfikacja czynników energetycznych mających wpływ na zużycie energii. Ułatwienie planowania, kontroli, monitoringu i pomiarów,

· ustanowienie celów oszczędności energii, działania zapobiegawcze oraz naprawcze,

· identyfikacja prawnych oraz innych wymagań, którym podlega organizacja,

· ustalenie priorytetów i określenie odpowiednich celów energetycznych oraz prowadzących do nich działań,

· ustanowienie właściwych struktur i programu/ów w celu wprowadzenia polityki energetycznej, osiągnięcia postawionych celów oraz możliwości przeprowadzenia odpowiednich działań,

· określenie wymaganych zasobów, ról oraz obowiązków w celu osiągnięcia wymienionych celów,

· zagwarantowanie odpowiedniej komunikacji, kampanii uświadamiającej oraz szkoleń zapewniających uzyskanie przez pracowników odpowiednich kompetencji,

· regularne przeglądy i aktualizacje podejmowanych działań,

· zaangażowanie najwyższego kierownictwa na każdym wymienionym etapie.

Podczas gdy ISO 14001 oferuje usprawnienia przynoszące natychmiastowe korzyści i skupia się głównie na wymaganiach prawnych, BS EN 16001 oferuje podstawę do systematycznego zarządzania energią, z możliwością koncentracji na ciągłym doskonaleniu w zakresie efektywności energetycznej. ISO 14001 wymaga od organizacji rozważenia oraz zarządzania wszystkimi aspektami mającymi wpływ na środowisko. Jednakże jeśli energia jest zdecydowanie jednym z najważniejszych aspektów środowiskowych w organizacji, wtedy BS EN 16001 może być bardziej odpowiednia. W organizacjach, które cechuje wysoka konsumpcja energii, możliwe jest uzyskanie znaczących korzyści dzięki obostrzeniom, jakie nakłada dodatkowo BS EN 16001 na funkcjonujący system zarządzania środowiskowego. Jeśli systemy zarządzania są zgodne z ISO 14001 i BS EN 16001 oraz zintegrowane, można dokonywać ich oceny i certyfikacji w tym samym czasie. Najbardziej znaczące różnice między normą ISO 14001 a BS EN 16001 zamieszczono w ramce.

Różnice między ISO 14001 a BS EN 16001

• Zakres: nacisk na identyfikację oraz zarządzanie aspektami energetycznymi.

• Polityka: wymaga znacznie większego zaangażowania w ciągłe zwiększanie efektywności energetycznej niż w aspekty związane z ochroną środowiska oraz zapobieganiem zanieczyszczeniom środowiska naturalnego.

• Aspekty: szczegółowo obejmuje aspekty energetyczne, wliczając w to przegląd przeszłej, bieżącej oraz przyszłej konsumpcji energii, a także zrozumienie czynników mających na nią wpływ.

• Kontrola operacyjna: zorientowana na znaczące zidentyfikowane aspekty energetyczne, mająca na celu kontrolę i redukcję zużycia energii. Norma bardziej odnosi się do zapobiegania niekorzystnym sytuacjom niż jedynie do kontrolowania sytuacji. Jest także bardziej szczegółowa w ramach ustalania kryteriów dla obsługi i konserwacji instalacji, urządzeń i budynków, a także szacowania zużycia energii na etapie projektowania.

• Monitorowanie i pomiary: bardziej szczegółowe niż w ISO 14001. Norma zawiera wymóg posiadania planu ulepszenia zabezpieczeń liczników, rejestrowania znaczącego zużycia energii, ustanowienia zależności pomiędzy zużyciem energii a związanymi z nim czynnikami energetycznymi i oceny rzeczywistego zużycia energii w porównaniu do oczekiwanego.

• Niezgodności, działania korygujące i zapobiegawcze: mniej nakazowa w tym wymogu.

• Audyt wewnętrzny: podkreśla wymóg weryfikacji podjętych działań oraz raportowania wyników.

Normę BS EN 16001 wykorzystano do stworzenia draftu międzynarodowego standardu Systemu Zarządzania Energią ISO 50001. Bardzo szybko został on opublikowany jako ISO/DIS 50001. Przewiduje się, że wersja ostateczna pojawi się w pierwszej połowie 2011 r. (najprawdopodobniej w maju). Obecny draft był przekazany do publicznego komentarza, więc jest łatwo dostępny na stronach internetowych ISO – jego obecny status to „50.00 FDIS registered for formal approval”.

Certyfikować, czy nie?

Czas, jaki jest potrzebny organizacji od momentu podjęcia decyzji o certyfikacji do zakończenia procesu certyfikacji, zależy od punktu startowego, w jakim dana organizacja się znajduje oraz od posiadanych przez nią zasobów. Doświadczenia z dotychczasowych certyfikacji wskazują, że okres ten to najczęściej od sześciu do dziesięciu (maksymalnie osiemnastu) miesięcy od podjęcia decyzji do pełnej certyfikacji. BSI posiada obecnie na świecie 55 certyfikowanych lokalizacji na zgodność z wymogami BS EN 16001, a 104 są w fazie aplikacyjnej. W Polsce już w miesiąc po wprowadzeniu standardu na rynek odbyła się pierwsza certyfikacja organizacji działającej na rynku „facility management”, a kolejnych kilkanaście firm jest na etapie aplikacji.

Certyfikacja odbywa się w dwóch etapach. Pierwszy skupia się na wprowadzonej polityce, przeglądzie dokumentacji, procesów i procedur, obejmujących zarządzanie zużyciem energii oraz identyfikację zaniedbań lub słabości, wymagających rozwiązania przed główną oceną zgodności.

Z kolei etap drugi koncentruje się na skutecznej realizacji polityki, dokumentacji, procesów i procedur, które będą obejmować rozmowy z każdym szczeblem kadry pracowniczej. W przypadku pozytywnej oceny, jednostka certyfikująca wystawia certyfikat rejestracji przedstawiający zakres certyfikowanej działalności oraz wykaz lokalizacji nim objętych. Certyfikat jest ważny przez trzy lata, a w tym czasie audytor regularnie będzie organizację odwiedzał w celu utrzymania zgodności i wspierania ciągłego doskonalenia. Tak jak w przypadku innych norm dotyczących systemów zarządzania, organizacje mogą wdrożyć struktury i procesy, nie przystępując do pełnej certyfikacji. Jednakże weryfikacja systemu dokonana przez niezależną stronę może przynieść znaczące korzyści, począwszy od potwierdzenia prawidłowości wykonanej pracy, poprzez potwierdzenie, że organizacja robi to zgodnie z najlepszymi światowymi praktykami, a na możliwości zakomunikowania tego wszystkim interesariuszom kończąc.

Przemysław Dzionek, marketing & PR manager, British Standards Institution Polska

Opublikowano: Ecomanager Numer 3/2011 (11-12)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *