ECSR w kreacji wartości przedsiębiorstw

Strategia przedsiębiorstw z uwzględnieniem zasad ECSR stwarza możliwości kreacji trwałego i efektywnego modelu biznesu poprzez jednoczesną budowę długoterminowej wartości firmy. Przyjęte kryteria ekologiczne na wszystkich poziomach zarządzania mogą stać się podstawą sukcesu przedsiębiorstwa.

Budowanie strategii odpowiedzialnego biznesu w obecnej sytuacji gospodarczej stanowi bardzo ważny czynnik przetrwania przedsiębiorstw, funkcjonujących w złożonej rzeczywistości biznesowej. Istotnym elementem takiego założenia są kryteria ekologiczne. Stanowią one nie tylko źródło kosztów przedsiębiorstwa, ale przede wszystkim są platformą stabilnego budowania przewagi konkurencyjnej wobec rywali biznesowych. Stopień agresji rynkowej, wynikający ze spadających marż zysku oraz często większej podaży na rynku w stosunku do popytowych możliwości klientów często utrudnia osiąganie sukcesu, doprowadzając nawet do upadku przedsiębiorstwa. Kryteria te podniesione do rangi strategicznej mogą być podstawą budowy nowej koncepcji zarządzania, jaką jest ekologiczna społeczna odpowiedzialność biznesu ECSR (ang. Environmenal Corporate Social Responsibility ).

Założenia konkursowe

Na podstawie wyników badań, przeprowadzonych na próbie 120 przedsiębiorstw, które w okresie 2006-2008 przystąpiły do konkursu „Firma Bliska Środowisku” i stały się jego laureatami, skonstruowano model ECSR. Celem konkursu, zorganizowanego przez Europejskie Forum Odpowiedzialności Ekologicznej, jest m.in. promocja działalności gospodarczej, prowadzonej z troską o środowisko naturalne, realizacja prewencyjnych badań kompleksowej zgodności działań firm z przepisami prawa środowiskowego oraz identyfikacja źródeł budowy przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw na rynku krajowym i międzynarodowym, poprzez propagowanie strategicznego podejścia do ekologii. Założeniem konkursu jest też promocja firm, które łączą przestrzeganie prawa z ekostrategią, zachęcanie ich do dbałości o środowisko oraz podnoszenie standardów i procedur, mających na celu ochronę środowiska, zarówno w strefie technicznej i ekonomicznej, jak i w sferze świadomości i kompetencji pracowników oraz kadry zarządzającej. Ponadto jego celem jest propagowanie zasad społecznej odpowiedzialności biznesu, związanych z aktywną działalnością proekologiczną oraz identyfikacja nośników długoterminowej wartości firm, opartych na kryteriach ekologicznych.

Kryteria, pozwalające na wielowymiarową ocenę przedsiębiorstwa mają na celu określenie stopnia realizacji proekologicznej strategii przedsiębiorstw. Powinna być ona ukierunkowana nie tylko na osiąganie zadowalających efektów ekologicznych, ale przede wszystkim winna stać się stymulatorem rozwoju przedsiębiorstwa w kierunku budowy długoterminowej jego wartości. Ponadto gwarantuje ona ciągłość prowadzenia biznesu zgodnie z prawem środowiskowym oraz oczekiwaniami wszystkich interesariuszy w obszarze akceptowalnych społecznie zachowań proekologicznych przedsiębiorstwa.

Podział wskaźników oceny

Kryteria oceny można podzielić na dwa podstawowe elementy: wymagania prawne w zakresie ochrony środowiska oraz zarządzanie strategiczne w ochronie środowiska. Pierwsze z nich obejmują zagadnienia związane z kontrolą organów ochrony środowiska, pozwoleniami, a także opłatami za korzystanie ze środowiska. Wśród nich znajdują się też kwestie związane z opakowaniami i odpadami poużytkowymi, gospodarką odpadami, emisją zanieczyszczeń do powietrza oraz ochroną wód i zasobów wodnych. Ponadto do grupy tej należą wymagania dotyczące emisji hałasu do środowiska, emisji pól elektromagnetycznych do środowiska, poważne awarie przemysłowe oraz monitoring oddziaływania na środowisko. Z kolei zarządzanie strategiczne w ochronie środowiska obejmuje ocenę przestrzegania zasad społecznej odpowiedzialności biznesu w ujęciu ekologicznym, ocenę stosowania innowacji ekologicznych w obszarze produktów, procesów i systemów zarządzania oraz ocenę stopnia realizacji proekologicznych przedsięwzięć inwestycyjnych. Istotna jest też ocena skuteczności i efektywności stosowanej strategii konkurowania, uwzględniającej kryteria ekologiczne, oraz zarządzanie kompetencjami ekologicznymi w przedsiębiorstwie.

Podstawy metodologiczne

W trakcie przeprowadzania oceny stopnia realizacji proekologicznej przedsiębiorstw dokonano próby określenia podstaw metodologicznych koncepcji ECSR, wyznaczając jej główne założenia. ECSR stanowi koncepcję zwiększenia wartości przedsiębiorstwa poprzez dynamikę wykorzystania kryteriów ekologicznych dla spełnienia potrzeb akcjonariuszy i innych interesariuszy.

Jest także platformą do budowy efektywnego modelu biznesowego, opartego na kryteriach ekologicznych, oraz źródłem kreowania innowacji ekologicznej na potrzeby długotrwałego rozwoju i wzrostu przedsiębiorstwa. ECSR stanowi również źródło skutecznego wykorzystania kombinacji zasobów materialnych oraz niematerialnych czynników funkcjonowania firmy w kontekście przyjętych kryteriów ekologicznych (proekologiczne surowce, proekologiczne maszyny, urządzenia i inne zasoby rzeczowe firmy, wiedza ekologiczna, kompetencje ekologiczne). Jest też łącznikiem pomiędzy otoczeniem wewnętrznym a zewnętrznym (porównanie czynników makrootoczenia, np. regulacyjnych, prawnych i politycznych w odniesieniu do wnętrza firmy, oddziałującego na środowisko naturalne) oraz gwarantem skutecznego raportowania standardów postępowania dla interesariuszy w odniesieniu do wewnętrznego funkcjonowania firmy (prawa człowieka i przyrody, środowiska pracy, środowiska naturalnego itp.). Ponadto ECSR kreuje działania związane z dążeniem do równowagi potrzeb biznesowych między akcjonariuszami a interesariuszami, gdyż platforma dialogu związana jest z traktowaniem ekologii jako kluczowego czynnika sukcesu oraz umożliwia skuteczne wykorzystanie kapitału intelektualnego firmy (relacyjnego, organizacyjnego, innowacyjnego i ludzkiego) w aspekcie zwiększenia kapitału społecznego wszystkich interesariuszy. Może być ono także źródłem obniżenia ryzyka biznesowego firmy poprzez poprawę zdolności kredytowej, wiarygodności biznesowej oraz obniżenie ryzyka procesowego strategicznych zasobów firmy1.

Model biznesu dziś i jutro

Założenia koncepcji ekologicznej społecznej odpowiedzialności biznesu mogą stanowić platformę do optymalnego wykorzystania modelu społecznego, opartego na zasadach CSR z uwypukleniem czynnika ekologicznego jako podstawy budowy wartości firmy. Uwzględnia on wewnętrzne założenia prowadzenia biznesu, biorąc pod uwagę kryteria ekologiczne, do których należą: ekologizacja procesów biznesowych, ekologiczność produktów, zewnętrzne założenia prowadzenia biznesu z uwzględnieniem założeń ekologicznych jako kluczowego czynnika sukcesu oraz ekologiczne uwarunkowania sektorowe. Brane są też pod uwagę założenia związane z działalnością w kierunku spełnienia potrzeb wewnętrznych interesariuszy oraz warunki dotyczące tworzenia wewnętrznych centrów ekologicznej społecznej odpowiedzialności biznesu jako centrów wyznaczających trajektorię strategiczną, stanowiącą źródło pomiaru i monitorowania strategii opartej na kryteriach ekologicznych2. Rozpatrując założenia tej koncepcji w ujęciu rynkowym, trzeba zauważyć, że strategia przedsiębiorstwa, którego nośnikiem wartości są kryteria ekologiczne, powinna być wykreowana w oparciu o efektywny model biznesu, zbudowany z wykorzystaniem głównej wartości firmy, jaką jest odpowiedzialność3. Model biznesu rozumiany jest też jako odwzorowanie w danym miejscu, czasie i przestrzeni biznesowej struktury powiązań czynników gwarantujących spełnienie aktualnych, wewnętrznych i zewnętrznych potrzeb grup interesariuszy, która umożliwia obecne osiągnięcie przewagi konkurencyjnej przez przedsiębiorstwo oraz stanowi kreację przyszłej platformy wzrostu i rozwoju przedsiębiorstwa, zapewniającej ciągłość prowadzenia biznesu. Takie postrzeganie pozwala na zmianę myślenia strategicznego, polegającego na budowaniu przewagi konkurencyjnej poprzez elastyczne wdrażanie w życie decyzji biznesowych w układzie „od aktualnego modelu biznesu dzisiaj do aktualnego modelu biznesu jutro” 4.

Weryfikacja modelu

Dokonując analizy zebranego materiału badawczego, stwierdzono, iż wszystkie badane przedsiębiorstwa spełniają wymagania prawne w zakresie ochrony środowiska. 72% spośród nich umieszcza w raporcie rocznym informacje o wynikach w zakresie ochrony środowiska. Wszystkie uwzględniają też kryteria ekologiczne w obszarze swoich strategii rozwoju, natomiast stopień uwzględnienia czynników ekologicznych w tych strategiach w różnych firmach jest zróżnicowany. Firmy o większym oddziaływaniu na środowisko kładą duży nacisk na czynnik ekologiczny, a te należące do wiodących w obszarze odpowiedzialności ekologicznej zauważają potrzebę wdrażania zasad społecznej odpowiedzialności biznesu w sposób systemowy, np. wg Standardu SA 8000. Stanowią one ok. 10%. Natomiast 83% badanych uważa, że rezerwy poprawy efektywności procesów znajdują się w obszarze związanym z czynnikami ekologicznymi. Zatem należy wnioskować, iż w pierwszej kolejności inwestycje powinny obejmować zmiany technologii na te o niższej energochłonności i mniejszym wpływie na środowisko. Większość wprowadzonych innowacji technologicznych dotyczyła optymalizacji zużycia zasobów. Wśród badanych przedsiębiorstw 90% posiada certyfikowany system zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001 i/lub EMAS, a tylko ok. 10% z nich skorzystało z dotacji unijnych na poprawę procesów technologicznych. Zaledwie blisko 10% badanych firm potrafi ocenić ryzyko ekologiczne. Głównie dotyczy to firm chemicznych, które zobligowane są do tego przepisami prawa. Wydaje się, iż obszar ten stanowi potencjał doskonalenia tych organizacji w aspekcie zarządzania proekologicznego. Prawie wszystkie badane przedsiębiorstwa wykazują dostateczny poziom posiadanych kompetencji ekologicznych.

Źródła

1. Chodyński A., Jabłoński A., Jabłoński M.: ECSR – koncepcja strategiczna oparta o ekologiczną i społeczną odpowiedzialność biznesu [w:] W poszukiwaniu nowych paradygmatów zarządzania. Praca zbiorowa pod red. W. M. Grudzewskiego i I. K. Hejduk. Wydawnictwo Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Warszawa 2008.

2. Chodyński A., Jabłoński A., Jabłoński M.: Environmental Corporate Social Responsibility (ECSR) – koncepcja strategiczna budowy wartości firmy oparta na kryteriach ekologicznych, „Przegląd organizacji” 3/2008.

3. Chodyński A., Jabłoński A., Jabłoński M.: ECSR (Environmental Corporate Social Responsibility) jako współczesna koncepcja biznesu, Społeczne i ekologiczne aspekty zarządzania. Praca zbiorowa pod redakcją A. Chodyńskiego. Wydawnictwo Krakowskiej Szkoły Wyższej im. A. F. Modrzewskiego. Kraków 2007.

4. Jabłoński A.: Modele biznesu w sektorach pojawiających się i schyłkowych, Tworzenie przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa opartej na jakości i kryteriach ekologicznych. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej. Dąbrowa Górnicza 2008.

zarzadzanie_ECSR_w_a_jablonski_fot_autora_1

dr Adam Jabłoński, Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej, Europejskie Forum Odpowiedzialności Ekologicznej w Katowicach CERT

zarzadzanie_ECSR_w_a_jablonski_fot_autora_2

dr Marek Jabłoński, Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej, Europejskie Forum Odpowiedzialności Ekologicznej w Katowicach CERT

Opublikowano: Ecomanager Numer 5/2011 (14)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *