Droga do ekologii

Jeszcze dwadzieścia lat temu firma znajdowała się na liście 80 najbardziej uciążliwych dla środowiska zakładów w Polsce. Dziś jest zupełnie inaczej, a sprawy związane z ochroną środowiska są traktowane w niej priorytetowo.

Przyczynami umieszczenia Mazowieckich Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych na liście „80 najbardziej uciążliwych dla środowiska w skali kraju zakładów”, utworzonej przez ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa, było przekraczanie norm emisji zanieczyszczeń gazowych do atmosfery (m.in. SO2, H2S, CO i węglowodorów), odprowadzanie dużych ilości ścieków do wód powierzchniowych oraz niewłaściwy sposób gospodarowania wytwarzanymi i składowanymi odpadami. W maju 1997 r. Zarząd Petrochemii Płock otrzymał od Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska propozycję przystąpienia do negocjacji Ekologicznego Programu Dostosowawczego (EPD), którego ustalenie i realizacja umożliwiłaby warunkowe skreślenie z listy „80…”. Negocjacje prowadzone były we wrześniu 1997 r. i objęły znacznie szerszy zakres oddziaływania spółki na środowisko niż ten, który był podstawą do wpisania MZRiP na listę tzw. trucicieli. Jako zupełnie nowe zagadnienia pojawiły się kwestie dotyczące emisji hałasu i zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego. W toku prowadzonych negocjacji sprawiły one największą trudność przy formułowaniu zadań i oczekiwanych efektów ekologicznych. Rokiem odniesienia dla zakładanych efektów ekologicznych był 1996 r.

Łącznie określono 28 zadań obejmujących pięć obszarów: ochronę powietrza, emisję hałasu, środowisko gruntowo-wodne, gospodarkę odpadami oraz gospodarkę wodno-ściekową.

Niegdyś funkcjonujący na liście „80 najbardziej uciążliwych dla środowiska w skali kraju zakładów” PKN Orlen dziś jest liderem w zakresie proekologicznych rozwiązań.

Realizacja EPD

W zakresie ochrony powietrza nadrzędnym celem było ograniczenie ponadnormatywnej emisji zanieczyszczeń gazowych do atmosfery z emitorów oraz urządzeń instalacji kompleksu rafineryjno-petrochemicznego. Dążono do obniżenia emisji SO2 z pieców technologicznych opalanych olejem opałowym poprzez zmniejszenie zawartości siarki w oleju z 2,2% do 1%, a także zredukowania emisji NO2 z pieców technologicznych dzięki zainstalowaniu w nich palników niskoemisyjnych. Ponadto celem było ograniczenie emisji SO2, CO, węglowodorów, likwidacja emisji H2S, poprawa jakości produktów i półproduktów oraz zwiększenie średniorocznego przerobu ropy. W sumie odnotowano redukcję emisji z pieców technologicznych SO2 o 1200 Mg/rok, a NOx o 200 Mg/rok. Obniżenie wielkości emisji H2S o blisko 100% osiągnięto dzięki węzłowi mycia aminowego gazów resztkowych, a wielkość emisji węglowodorów zredukowano poprzez zabudowę instalacji dystrybucji produktów w systemie jej pełnej hermetyzacji.

W celu dotrzymania obowiązujących norm w zakresie hałasu wyciszono najbardziej uciążliwe akustycznie urządzenia na terenie instalacji krakingu katalitycznego II w rafineryjnych blokach wodnych nr 4, a także zakładowej elektrociepłowni. Zadanie realizowano również w ramach przedsięwzięć modernizacyjnych, remontowych czy też trwałych wyłączeń instalacji i źródeł mogących wpłynąć na poprawę klimatu akustycznego wokół zakładu produkcyjnego. W nowych instalacjach obecnie wszystkie stosowane urządzenia posiadają odpowiednie atesty potwierdzające niską uciążliwość akustyczną lub wyposażone są w odpowiednie osłony, obudowy, tłumiki itp.

W celu uporządkowania gospodarki odpadami prowadzonej na terenie zakładu produkcyjnego w Płocku dokonano badań składu morfologicznego odpadów socjalno-bytowych i poremontowych. Pozwoliło to na dobór systemu technologicznego segregacji odpadów i w efekcie zakupiono oraz uruchomiono linię sortowniczą. Ponadto rozbudowano powierzchnię składowania odpadów zgodnie z wymogami formalno-prawnymi i technicznymi stawianymi nowym składowiskom. Do gospodarczego wykorzystania przekazano zużyty katalizator z instalacji krakingu katalitycznego oraz nagromadzone zapasy popiołów pochodzące ze spalania gudronu w zakładowej elektrociepłowni.

Ochrona zasobów wodnych

Z zakresu środowiska gruntowo-wodnego realizowano dwa zadania. Celem jednego z nich było zmniejszenie ilości produktów naftowych zalegających na zwierciadle wód gruntowych, a docelowo likwidacja plam wolnych węglowodorów. Osiągano to przez zbieranie produktów ropopochodnych ze wszystkich plam stwierdzonych i rozpoznanych na terenie zakładu. Wykorzystywano do tego automatyczne stanowiska wydobywcze i sieć otworów obserwacyjnych. Z kolei celem drugiego zadania było pełne rozpoznanie stanu środowiska gruntowo-wodnego na obszarze zakładu oraz strefy ochronnej, a także opracowanie i uzgodnienie koncepcji monitoringu wód gruntowych.

W ramach działań zapobiegawczych zrealizowano szeroki zakres prac remontowych i modernizacyjnych w odniesieniu do kanalizacji przemysłowej oraz parku zbiorników. Przykładowo w 2000 r. wyremontowano 225 m kanalizacji, w 2001 r. – 1550 m, w 2002 r. – 2540 m, a w latach 2003-2005, kolejnych 3500 m kanalizacji. Ponadto zlikwidowano i zbudowano w miejsce starych nowe zbiorniki posiadające najnowsze zabezpieczenia przed przenikaniem produktów naftowych. W zakresie gospodarki wodno-ściekowej dążono do zmniejszenia ładunku zanieczyszczeń oraz ilości oczyszczonych ścieków odprowadzanych do Wisły. W tym celu dokonano gruntownej modernizacji instalacji centralnej oczyszczalni ścieków. W ramach przedsięwzięcia wykonano zabudowę nowej instalacji flotacji indukcyjnej ścieków, hermetyzację urządzeń oczyszczalni ścieków, zabudowę nowych instalacji CATOX, a także zmieniono sposób napowietrzana ścieków.

Krok naprzód

Wzrost zapotrzebowania na paliwa przy jednoczesnych zmianach odnośnie wymogów jakościowych im stawianych był istotnym powodem podjęcia decyzji o konieczności powstania nowych instalacji produkcyjnych uwzględniających wymagania środowiskowe. Wybudowano i uruchomiono m.in. instalację HON 6 do produkcji oleju napędowego o zawartości siarki poniżej 10 ppm.

Bardzo ważnym przedsięwzięciem dla Zakładu Produkcyjnego w Płocku była zabudowa i uruchomienie w pierwszym kwartale 2001 r. turbiny kondensacyjno-upustowej TG-6 o mocy 70 MWe w zakładowej elektrociepłowni. Pozwoliła ona na zaspokojenie zwiększonego zapotrzebowania na energię elektryczną i parę technologiczną dla instalacji zakładu. Energia elektryczna wytwarzana jest w systemie skojarzonym, co pozwala na podniesienie sprawności tego procesu do ok. 80% przy średniej sprawności dla elektrowni zawodowych wynoszącej 36%. Takie prowadzenie procesu wytwarzania energii ze względu na racjonalne wykorzystanie surowców energetycznych i minimalizację emisji do środowiska uznawane jest za najlepszą dostępną technikę (BAT) w tym zakresie. Realizację EPD zakończono w 2003 r. W kolejnych latach również kontynuowano prace nad zmniejszeniem uciążliwości zakładu produkcyjnego dla środowiska, budując coraz nowsze instalacje, odpowiadające najsurowszym wymogom środowiskowym oraz realizując inwestycje modernizacyjne. Przykładowo w latach 2004-2006 wybudowano instalację benzyny krakingowej, dzięki czemu nastąpiło obniżenie zawartości siarki w benzynach (o ok. 1500 ton siarki rocznie), a tym samym zmniejszenie emisji do atmosfery dwutlenku siarki z silników samochodowych o ok. 3 000 ton rocznie.

Ekologiczno-energetyczne inwestycje

Polski Koncern Naftowy Orlen rozpoczął realizację Programu Inwestycji Ekologiczno-Energetycznych w zakładzie produkcyjnym w Płocku. W ciągu najbliższych lat zostaną sfinalizowane inwestycje o wartości 1,4 mld zł. Celem programu jest kontynuacja działań spółki uwzględniających ochronę środowiska oraz wzrost mocy i zbilansowanie potrzeb energetycznych. Budowa kotła o mocy 300 MWt jest pierwszym z etapów tego programu. Do 2017 r. spółka planuje zwiększyć o 20% potencjał produkcji energii elektrycznej oraz o 7% moc cieplną elektrociepłowni. Dzięki zastosowaniu najnowszych rozwiązań z zakresu ochrony środowiska, płocki zakład zmniejszy o ok. 90% emisję związków emitowanych przez elektrociepłownię. Ponadto realizacja programu inwestycyjnego zaowocuje poprawą efektywności instalacji oraz przyniesie wzrost mocy pozwalający na zbilansowanie potrzeb energetycznych koncernu. Płocki program inwestycji ekologiczno-energetycznych składa się z sześciu projektów skoncentrowanych wokół wzmocnienia potencjału elektrociepłowni oraz zapewnienia zgodności z normami środowiskowymi, które zaczną obowiązywać po 2015 r. Są to m.in.: modernizacja pompowni paliw (MPP), budowa instalacji odsiarczania spalin, wykonanie zabudowy elektrofiltrów na wszystkich ciągach energetycznych, budowa turbozespołu TG7 oraz stworzenie instalacji katalitycznego odazotowania spalin. Realizacja programu pozwoli na wykorzystanie do celów energetycznych jako paliwa różnych niskiej jakości frakcji gudronów i olejów, również o wysokim zasiarczeniu. Wiązać się to będzie z bardzo dobrą opłacalnością przy znacznie mniejszej niż obecnie emisji gazów i pyłów z płockiej energetyki.

Spłata długu ekologicznego

Ekologiczny Program Dostosowawczy ustalony dla Petrochemii Płock był pierwszym tego typu dokumentem w skali kraju. Niewiele firm umieszczonych w 1990 r. na liście „80 najbardziej uciążliwych zakładów” skorzystało z tej niełatwej drogi rozliczenia długu ekologicznego, będącego podstawą wpisania ich na tę niechlubną listę.

Przy ustalaniu EPD po raz pierwszy strony spotkały się, stosując formułę negocjacji, dotychczas niewykorzystywaną w polskim prawie administracyjnym. Było to bardzo ważne doświadczenie zarówno dla przedstawicieli organów administracji, jak i samego zakładu. Realizacja programu była również dużym wysiłkiem finansowym dla spółki. Nakłady poniesione na wywiązanie się z zadań wyniosły ok. 1 489 123 tys. zł, natomiast wydatki na inne cele środowiskowe w ramach Programu Rozwoju Spółki wyniosły ponad 3 313 631 tys. zł (w latach 1997-2002).

Polski Koncern Naftowy Orlen kontynuuje prace nad zmniejszeniem uciążliwości zakładu produkcyjnego na środowisko poprzez zabudowę coraz nowszych instalacji, odpowiadających najsurowszym wymogom środowiskowym opisanym w dokumentach BREF dotyczących BAT. Ponadto od 2010 r. realizuje Program Inwestycji Ekologiczno-Energetycznych, mający na celu ochronę środowiska oraz wzrost mocy i zbilansowania potrzeb energetycznych, przy jednoczesnym zmniejszeniu o ok. 90% emisji związków emitowanych przez elektrociepłownię.

0680 imgp1218

Maria Żelazińska, kierownik Działu Ochrony Środowiska, Polski Koncern Naftowy Orlen

20120917100708_opinie_nowe wyzwania_b_krawczyk fot Kamieński

dr inż. Arkadiusz Kamiński, Wydział Budownictwa Mechaniki i Petrochemii, Politechnika Warszawska, dyrektor Biura Ochrony Środowiska – Polski Koncern Naftowy Orlen

Opublikowano: Ecomanager Numer 11/2010 (9)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *