Cel: gospodarka w obiegu zamkniętym

Z Romanem Wójcikiem, zastępcą prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, o szeroko pojętej gospodarce odpadami oraz o działaniach Funduszu w tym zakresie, rozmawia Marta Siatka, koordynator konkursów redakcyjnych firmy Abrys.

Jakie miejsce w strategii NFOŚiGW zajmuje gospodarka odpadami?

 Ustawowym celem działania Funduszu jest finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Jednak by ta ochrona była skuteczna, winna mieć wymiar zintegrowany. Poszczególne działania jej służące muszą być spójne i wzajemnie się uzupełniać. Ma to szczególne znaczenie w obszarze gospodarki odpadami wobec koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym, przedstawionej przez KE.

Filozofia gospodarki o obiegu zamkniętym odnosi się do wszystkich etapów życia produktu – od projektowania przez produkcję i konsumpcję, aż do kwestii bezpośrednio związanych z gospodarowaniem powstałymi odpadami. Gospodarka odpadami stanowi więc wyłącznie jeden z komponentów kompleksowego podejścia, ukierunkowanego na racjonalne wykorzystanie zasobów. Jeżeli powstaniu odpadów przy pełnej staranności nie udało się zapobiec, założeniem jest pełne wykorzystanie ich potencjału surowcowego, a w dalszej kolejności energetycznego. Stanowi to istotną zmianę, mającą praktyczne konsekwencje.

Właśnie takie podejście znajduje swoje odzwierciedlenie w strategii NFOŚiGW. Dostrzegamy też wieloaspektowość działań składających się na gospodarkę o obiegu zamkniętym, wykraczających poza wąsko pojęte zagospodarowanie powstających odpadów, stąd proponujemy wsparcie, w szczególności w zakresie innowacji sprzyjających zasobooszczędnej i niskoemisyjnej gospodarce i obejmujemy dofinansowaniem zarówno fazę badawczo-rozwojową, jak i wdrożeniową. Dofinansowujemy również standardowe przedsięwzięcia w zakresie niskoemisyjnej i zasobooszczędnej gospodarki, polegające m.in. na budowie, rozbudowie lub modernizacji istniejących instalacji produkcyjnych lub urządzeń przemysłowych, prowadzące do zmniejszania zużycia surowców pierwotnych lub ilości wytwarzanych odpadów. Nie odchodzimy oczywiście od wsparcia przedsięwzięć bliższych systemom gospodarowania odpadami. Kierunkiem przewodnim jest zapobieganie powstawaniu odpadów i maksymalizacja materiałowego wykorzystania odpadów, których powstaniu nie udało się zapobiec.

M.S.: Z jakich programów finansowych w 2017 r. będzie można skorzystać  w zakresie gospodarki odpadami?

NFOŚiGW wykonuje dwa łączące się ze sobą funkcjonalnie zadania związane z finansowaniem ze środków publicznych gospodarki odpadami. Jest Instytucją Wdrażającą „odpadowe” działanie 2.2. Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ). Ponadto ze środków własnych udziela dofinansowania przedsięwzięciom „odpadowym”, zgodnie z ustawami i ofertą programową definiowaną przez wewnętrzne dokumenty.

Należy realnie ocenić, że obecna perspektywa finansowa UE 2014-2020 jest ostatnią, w której tak duże środki z budżetu Wspólnoty mogą być przeznaczone na przedsięwzięcia związane z ochroną środowiska i gospodarką odpadami w Polsce. Z tym większą starannością należy uczynić wszystko, aby dostępne kwoty zostały wydatkowane celowo, przyczyniając się do racjonalnego rozwiązania realnych problemów i zaspokojenia faktycznych potrzeb. A środki są niemałe. Odnosząc się wyłącznie do POIiŚ dla działania 2.2. Gospodarka odpadami komunalnymi, przewidziano ponad 930 mln euro.

Środki UE w zakresie gospodarki odpadami są dedykowane odpadom komunalnym, a podmiotowo gminom odpowiadającym za tę problematykę lub podmiotom działającym w ich imieniu. Dotacyjne dofinansowanie może sięgnąć nawet 70% kosztów kwalifikowanych. Kryteria, które muszą spełniać przedsięwzięcia, determinują ich kompleksowy charakter oraz respektowanie hierarchii sposobów postępowania z odpadami, w przypadku których na pierwszym miejscu jest zapobieganie ich powstawaniu, a na ostatnim składowanie pozostałości niemożliwych do wykorzystania w racjonalny sposób.

Przedmiotowo dofinansowaniem może być objęta zarówno infrastruktura służąca selektywnemu zbieraniu odpadów komunalnych, w tym stacjonarne punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, jak i instalacje przetwarzania odpadów, w tym sortownie, kompostownie, instalacje fermentacji czy też spalarnie jako dopełnienie systemu.

Warunkiem uruchomienia środków unijnych na przedsięwzięcia „odpadowe” jest uchwalenie przez wojewódzkie sejmiki samorządowe zaktualizowanych wojewódzkich planów gospodarki odpadami wraz z planami inwestycyjnymi, zawierającymi listy przedsięwzięć przewidzianych do realizacji. Plany powinny być uchwalone do 30 czerwca br. Do końca października przyjęto jeden – tylko dla województwa świętokrzyskiego. Jeżeli ta sytuacja w najbliższym czasie się nie zmieni, prawdopodobne stanie się przesunięcie środków z gospodarki odpadami na inne sfery potrzeb środowiskowych. Niezbędne inwestycje będą musiały być w takim przypadku realizowane w pełni ze środków krajowych, w tym w znaczącej części samorządowych, co ostatecznie spowoduje wzrost opłat za gospodarowanie odpadami wnoszonych przez mieszkańców.

Warto nadmienić, że finansowanie ze środków krajowych NFOŚiGW stanowi dopełnienie finansowania unijnego. Obszar naszych działań jest rozległy. Całość oferty została zawarta w programie priorytetowym NFOŚiGW „Racjonalna gospodarka odpadami”. Wspomnę jedynie o kilku nowych rodzajach przedsięwzięć w ofercie Funduszu lub o tych istotnych dla dopełnienia systemu w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym. Chodzi zatem o tworzenie niezbędnej infrastruktury dla działalności banków żywności, pozwalającej na ograniczenie marnotrawstwa żywności przy jednoczesnej pomocy dla najuboższych, oraz o budowę pilotażowych systemów selektywnego zbierania bioodpadów dla zabudowy wielomieszkaniowej, umożliwiających wypracowanie dobrych praktyk dla komponentów systemów selektywnego zbierania niewystarczająco wdrożonych, a niezbędnych dla istotnego podniesienia poziomów recyklingu odpadów komunalnych. Ponadto założono budowę, rozbudowę lub modernizację instalacji recyklingu odpadów, w których odpady wysegregowane z odpadów komunalnych są zawracane do obiegu materiałowego przez ich wykorzystanie przy wytwarzaniu nowych produktów (bez możliwości wykorzystania frakcji surowcowych z odpadów komunalnych bezcelowe stają się selektywna zbiórka i segregacja; budowa instalacji recyklingu odpadów jako przekraczająca zadania gmin nie podlega dofinansowaniu ze środków UE). Uwzględniono również modernizację instalacji produkcyjnych w celu ograniczenia generowania odpadów w procesach wytwarzania produktów, a także usunięcie i unieszkodliwienie niewłaściwie składowanych lub magazynowanych odpadów stanowiących zagrożenie.

Ile rocznie NFOŚiGW przeznacza na działania w zakresie gospodarki odpadami? Jaka część tych środków zostaje wydatkowana na edukację ekologiczną?

POIiŚ 2014-2020 w obszarze gospodarki odpadami dopiero się rozpoczyna. Jesteśmy po pierwszych naborach. Finalizujemy rozliczanie projektów, które zyskały dofinansowanie unijne w ramach poprzedniej perspektywy finansowej 2007-2013. Łączna kwota z UE dla projektów związanych z gospodarką odpadami wdrażanych przez NFOŚiGW wyniosła ponad 2,7 mld zł.

Środki krajowe zostały zapreliminowane w ramach budżetu programu priorytetowego „Racjonalna gospodarka odpadami”. Na lata 2015-2020 do zakontraktowania została kwota ponad 1,7 mld zł. Wypłaty w rekordowym dla odpadów ubiegłym roku przekroczyły 1 mld zł, a w większości dokonywane były na podstawie umów zawartych przed 2015 r. i nie obciążają budżetu programu na lata 2015-2020.

Trudno jednoznacznie wskazać średni poziom finansowania edukacji ekologicznej. Oprócz kampanii edukacyjnych – jako odrębnych przedsięwzięć – wiele spośród zadań inwestycyjnych obejmowało również komponent edukacyjny. Dotyczy to np. większości spośród projektów finansowanych ze środków UE. Nasilenie działań edukacyjnych powinno łączyć się z oczekiwaną standaryzacją selektywnego zbierania odpadów. Planujemy zainicjować zintegrowany program przedsięwzięć w tym obszarze.

Cały wywiad znaleźć można w dodatku podsumowującym XVII edycję Konkursu o Puchar Recyklingu.

Fot. Archiwum NFOŚiGW

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *