ISO 14006 dla ekoprojektowania

Włączenie ekoprojektowania w system zarządzania środowiskowego, zgodny z normą ISO 14001, z uwzględnieniem projektowania i rozwoju wg ISO 9001, to główne cele normy ISO 14006.

Ekoprojektowanie jest procesem zintegrowanym z projektowaniem i rozwojem, polegającym na włączaniu do projektowania i rozwoju aspektów środowiskowych wyrobu. Ma ono na celu zmniejszenie niekorzystnego wpływu na środowisko i ciągłe doskonalenie efektywności środowiskowej wyrobów w całym cyklu ich życia. Określane jest ono również jako projektowanie pod kątem środowiska (DFE), zielone projektowanie oraz projektowanie zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Wszystkie wyroby (w tym usługi) wywierają jakiś wpływ na środowisko, który może występować na jednym lub wszystkich etapach cyklu życia: od pozyskania surowców przez produkcję, dystrybucję, użytkowanie, aż do końcowego unieszkodliwiania (likwidacji). Postępująca degradacja środowiska, objawiająca się np. zmianami klimatu, uszczuplaniem zasobów oraz zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby, wymusza na organizacjach zwracanie coraz większej uwagi na wpływ na środowisko swoich działań i wyrobów (w tym usług) oraz doskonalenie efektów działalności środowiskowej. Coraz więcej organizacji już dostrzega potrzebę włączenia aspektów środowiskowych do projektowania swoich wyrobów, widząc w tym istotne korzyści. Należą do nich niższe koszty, stymulowanie innowacyjności, nowe możliwości biznesowe i poprawa jakości wyrobu.

Dokumenty normalizacyjne

Realizację tych działań ułatwiają dokumenty normalizacyjne, opracowane w ISO/TC 207 Environmental management. W 2002 r. opublikowano Raport Techniczny ISO/TR 14062:2002 „Environmental management – Integrating environmental aspects into product design and developments (odpowiednik krajowy: PKN-ISO/TR 14062:2004 Zarządzanie środowiskowe – Włączanie aspektów środowiskowych do projektowania i rozwoju wyrobów)”. Z kolei w 2011 r. wydano Normę Międzynarodową ISO 14006 „Environmental management systems – Guidelines for incorporating ecodesign (odpowiednik krajowy: PN-EN ISO 14006:2011 „Systemy zarządzania środowiskowego – Wytyczne do wdrażania ekoprojektowania”). Jej celem jest włączenie ekoprojektowania w system zarządzania środowiskowego, zgodny z ISO 14001, z uwzględnieniem projektowania i rozwoju wg ISO 9001. Powiązanie między tymi dokumentami przedstawiono na rys. 1.

Powiązanie między ISO 14001, ISO 9001, ISO/TR 14062, IEC 62430 i ISO 14006 Źródło: ISO 14006:2011

Powiązanie między ISO 14001, ISO 9001, ISO/TR 14062, IEC 62430 i ISO 14006

Wytyczne dla wszystkich

Norma ISO 14006 zawiera wytyczne dotyczące wspomagania organizacji w ustanawianiu, dokumentowaniu, wdrażaniu, utrzymywaniu i ciągłym doskonaleniu zarządzania ekoprojektowaniem, będącym częścią systemu zarządzania środowiskowego.

Pomimo że jest ona przeznaczona przede wszystkim dla organizacji mających system zarządzania środowiskowego zgodny z ISO 14001, zintegrowany lub nie z systemem zarządzania jakością, norma może być również przydatna dla firm mających tylko system zarządzania jakością oraz nieposiadających sformalizowanego systemu zarządzania środowiskowego, ale które są zainteresowane zmniejszeniem niekorzystnych wpływów swoich wyrobów na środowisko.

Wytyczne podane w normie mają zastosowanie do wszystkich organizacji, niezależnie od ich wielkości i rodzaju działalności. W celu włączenia ekoprojektowania do systemu zarządzania środowiskowego wymagana jest wiedza z zakresu oceny wpływu wyrobów na środowisko, identyfikacji odpowiednich sposobów ekoprojektowania, a także procesu projektowania, rozwoju i umiejscowienia procesu ekoprojektowania oraz zarządzania nim w systemie zarządzania środowiskowego.

ISO 14001 dotyczy zarządzania procesami organizacji i łączy je z wpływami na środowisko, ale nie obejmuje procesu zarządzania projektowaniem.

Proces zarządzania projektowaniem zawiera norma ISO 9001, ale nie obejmuje wpływów na środowisko. ISO/TR 14062 pomaga włączyć ocenę aspektów środowiskowych oraz wpływów na środowisko w proces projektowania i rozwoju, ale nie wyjaśnia w pełni działań objętych strukturą zarządzania środowiskowego i zarządzania biznesem, opisanych w ISO 14001. Podobną funkcję pełni IEC 62430 w odniesieniu do wyrobów elektrycznych i ektronicznych.

Trzy obszary, trzy rozdziały

ISO 14006 obejmuje wszystkie trzy obszary wiedzy, wymagane do prowadzenia ekoprojektowania w ramach systemu zarządzania środowiskowego.Norma zawiera trzy główne rozdziały, ustalające wytyczne dla osób odpowiedzialnych za system zarządzania środowiskowego. Rolę najwyższego kierownictwa opisano w rozdziale czwartym. Wyjaśniono w nim również potencjalne korzyści z ekoprojektowania i omówiono zagadnienia o strategicznym znaczeniu dla biznesu i zarządzania. W rozdziale piątym pokazano, jak można włączyć proces ekoprojektowania do systemu zarządzania środowiskowego, zgodnego z ISO 14001:2004 i zarządzać nim. Wymagania ISO 14001:2004 są podane ramkach, a dla każdego podrozdziału określono wytyczne odnoszące się do procesu ekoprojektowania. Działania organizacji związane z projektowaniem i rozwojem wyrobu koncentrują się w 5.4.6, który jest wpisany w sterowanie operacyjne systemu zarządzania środowiskowego i obejmuje metody opisane w p. 7.3 normy ISO 9001:2008 (podane w ramkach), uzupełnione o specyficzne wytyczne dotyczące ekoprojektowania.

Relacje między rozdziałem piątym normy ISO 14006:2001 a innymi normami dotyczącymi ekoprojektowania przedstawiono na rys. 2.

 

Relacje między ISO 14006:2001 i innymi normami dotyczącymi ekoprojektowania Źródło: ISO 14006:2011

Relacje między ISO 14006:2001 i innymi normami dotyczącymi ekoprojektowania

Z kolei w rozdziale szóstymwyjaśniono, jakie miejsce zajmuje ekoprojektowanie w procesie projektowania i rozwoju. Podano ogólny opis ekoprojektowania, który powinien być oparty na koncepcji myślenia w kategoriach cyklu życia i który wymaga rozważania podczas projektowania i rozwoju znaczących aspektów środowiskowych na różnych etapach cyklu życia. Przykładami etapów cyklu życia, na które ma wpływ ekoprojektowanie, są pozyskiwanie surowców, produkcja, sprzedaż, dystrybucja, transport, użytkowanie, obsługiwanie, utrzymanie i koniec użytkowania wyrobu.

Norma zaleca, aby podczas wyboru rozwiązań projektowych osiągnięto równowagę między różnymi aspektami środowiskowymi i innymi zagadnieniami, takimi jak: funkcjonalność, wymagania techniczne, jakość, parametry użytkowe, aspekty ekonomiczne.

Podczas projektowania i rozwoju norma zaleca określenie funkcji wyrobu oraz znaczących parametrów środowiskowych (na podstawie analizy wymagań środowiskowych zainteresowanych stron, danych wejściowych do projektowania, rozwoju i oceny aspektów środowiskowych), a także identyfikowanie odpowiednich strategii doskonalenia środowiskowego dla wyrobu, zgodnie z aspektami środowiskowymi i parametrami określonymi podczas wcześniejszych etapów. Ponadto zaleca się opracowanie celów/zadań środowiskowych na podstawie strategii doskonalenia, ustalenie specyfikacji wyrobu uwzględniającej cele/zadania środowiskowe (specyfikacje środowiskowe wyrobu), a także opracowanie rozwiązań technicznych do spełnienia celów/zadań, biorąc pod uwagę inne rozważania dotyczące projektu.

Norma zawiera dwa załączniki, w których podano szczegółowe informacje dotyczące zagadnień strategicznych i roli najwyższego kierownictwa w ekoprojektowaniu oraz powiązania ISO 14006:2011 z ISO 9001:2008 i ISO 14001:2004.

Korzyści z ekoprojektowania

Celem ekoprojektowania jest przede wszystkim ograniczenie negatywnych wpływów na środowisko wyrobów w czasie ich całego cyklu życia. Dążąc do jego realizacji, można uzyskać wielorakie korzyści dla organizacji, jej konkurencyjności, klientów i innych interesariuszy. Ekoprojektowanie może mieć wkład w uzyskanie przewagi konkurencyjnej i zasadniczy sukces organizacji w perspektywie długoterminowej. Dla wielu przedsiębiorstw staje się ono coraz ważniejsze ze względu na możliwość ograniczenia kosztów (np. przez zmniejszenie zużycia energii i materiałów), spełnianie zobowiązań prawnych i zmniejszenie wpływów na środowisko. Dzięki zwiększeniu konkurencyjności i obniżeniu kosztów można także uzyskać znaczne korzyści finansowe. Ekoprojektowanie promuje innowacje i kreatywność, określa nowe modele biznesu oraz przyczynia się do ograniczenia odpowiedzialności za wyrób dzięki redukcji negatywnego wpływu na środowisko i pogłębieniu wiedzy o wyrobie. Może ono także wpłynąć na poprawę publicznego wizerunku (organizacji i/lub marki), udoskonalenie wyrobów i procesów technologicznych, obniżenie materiałochłonności i energochłonności wyrobów w całych cyklach ich życia, a także zwiększenie motywacji pracowników.

Anna Gruszka, sekretarz Komitetu Technicznego nr 270 ds. Zarządzania Środowiskowego, Polski Komitet Normalizacyjny

Opublikowano: Ecomanager Numer 7/2012 (28)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *